Puls Žwiata
Sobota, 25 czerwca 2022www.puls-swiata.pl
Puls Žwiata


Raport: Tybet

Most na Wsch├│d: Bia┼éoru┼Ť

Fahrenheit 9.11

Murale z Derry

Stambuł

Ateny 2004

Strefa Kultury:
Literatura

Teatr

Kino

Muzyka

Wystawa

Kanon

BIBLIOTEKA:
LINKI

KSIĄŻKI

DOKUMENTY

GALERIA FOTO

 
ZALOGUJ



Raport: Tybet

Nie jeste┼Ťmy Buddami. Tybeta┼äski ruch wolno┼Ťciowy na uchod┼║stwie
Autor: Natalia Bloch

Pewnej marcowej nocy 1959 roku XIV Dalajlama Tenzin Gjaco – uwa┼╝any za duchowego i politycznego przyw├│dc─Ö Tybeta┼äczyk├│w – zamieni┼é habit mnicha na mundur ┼╝o┼énierski i futrzan─ů czap─Ö, przewiesi┼é przez plecy karabin i zdj─ů┼é okulary. Tak przebrany, w asy┼Ťcie cz┼éonk├│w rz─ůdu i pod eskort─ů wojowniczych Khamp├│w ze wschodniego Tybetu, opu┼Ťci┼é zaj─Öty przez komunistyczne Chiny kraj, by na uchod┼║stwie, jako wolny cz┼éowiek, reprezentowa─ç sw├│j nar├│d i generowa─ç mi─Ödzynarodowe poparcie dla tzw. sprawy tybeta┼äskiej.

Zaledwie 25-letni w├│wczas Dalajlama zdawa┼é sobie spraw─Ö, ┼╝e aby funkcjonowa─ç we wsp├│┼éczesnym ┼Ťwiecie, nie mo┼╝na przenie┼Ť─ç egzotycznej i przestarza┼éej formy rz─ůd├│w hierokratycznych na grunt indyjski. Ku zgrozie wielu starszych urz─Ödnik├│w rozpocz─ů┼é proces demokratyzacji tybeta┼äskich struktur politycznych na uchod┼║stwie z siedzib─ů w Dharamsali (p├│┼énocne Indie). Wsp├│lnie z kaszagiem, tradycyjnym gabinetem, powo┼éa┼é Zgromadzenie Narodowe Delegat├│w Ludowych – parlament, w sk┼éad kt├│rego wchodz─ů przedstawiciele trzech
etnicznych prowincji Tybetu: U-Cangu, Amdo i Khamu. Nast─Öpnie zaprojektowa┼é demokratyczn─ů konstytucj─Ö opart─ů na warto┼Ťciach buddyjskich i Powszechnej Deklaracji Praw Cz┼éowieka jako podstaw─Ö funkcjonowania w┼éadzy przedstawicielskiej oraz model ustawy zasadniczej przysz┼éego, wolnego Tybetu.

Konstytucja ta k┼éad┼éa nacisk na konieczno┼Ť─ç dalszej demokratyzacji
administracji tybeta┼äskiej, wprowadza┼éa wolne, powszechne wybory do parlamentu i przes─ůdza┼éa, ┼╝e po odzyskaniu przez Tybet niepodleg┼éo┼Ťci Dalajlama nie b─Ödzie piastowa┼é ┼╝adnego stanowiska politycznego, a jego kompetencje przejmie prezydent. Co wi─Öcej,
przyw├│dca Tybeta┼äczyk├│w zamie┼Ťci┼é w niej artyku┼é, zgodnie z kt├│rym on sam m├│g┼éby by─ç odwo┼éany jako g┼éowa pa┼ästwa, je┼Ťliby tak zadecydowa┼éo 2/3 cz┼éonk├│w Zgromadzenia. Sama my┼Ťl, ┼╝e Dalajlama m├│g┼éby by─ç kiedykolwiek usuni─Öty, niezale┼╝nie od okoliczno┼Ťci, omal
nie przyprawiła o atak serca bardziej konserwatywnych członków kaszagu.

Dzi┼Ť w┼éadza tybeta┼äska na uchod┼║stwie ma w pe┼éni demokratyczny
charakter i jest oparta na rz─ůdach prawa oraz klasycznym tr├│jpodziale w┼éadzy na ustawodawcz─ů, wykonawcz─ů i s─ůdownicz─ů. Konstytucja gwarantuje wszystkim Tybeta┼äczykom r├│wno┼Ť─ç wobec prawa oraz
poszanowanie podstawowych praw i wolno┼Ťci obywatelskich bez wzgl─Ödu na wyznanie, p┼ée─ç, j─Özyk i pochodzenie spo┼éeczne.

Rz─ůdowa wizja wolnego Tybetu Centralna Administracja Tybeta┼äska – bo tak─ů nazw─Ö nosz─ů w┼éadze tybeta┼äskie na uchod┼║stwie – prowadzi
wobec Chi┼äskiej Republiki Ludowej polityk─Ö dialogu i kompromisu, opieraj─ůc si─Ö na zasadach non-violence i uniwersalnej odpowiedzialno┼Ťci za losy ┼Ťwiata. Pocz─ůtkowo rz─ůd Dalajlamy domaga┼é si─Ö przywr├│cenia statusu Tybetu sprzed roku 1949. Jednak wskutek braku pozytywnej reakcji ze strony chi┼äskiej tybeta┼äski przyw├│dca og┼éosi┼é w roku 1987 tzw. Pi─Öciopunktowy Plan Pokojowy, rozwini─Öty rok p├│┼║niej na forum Parlamentu Europejskiego w Strasburgu, zak┼éadaj─ůcy rezygnacj─Ö z postulatu niepodleg┼éo┼Ťci na rzecz realnej autonomii.

W my┼Ťl tej propozycji polityka zagraniczna i sprawy obronno┼Ťci
by┼éyby prowadzone przez Chiny, ale Tybet, jako region rzeczywi┼Ťcie autonomiczny, posiada┼éby pe┼én─ů wewn─Ötrzn─ů niezale┼╝no┼Ť─ç i prawo decydowania w kwestiach gospodarki, opieki socjalnej, szkolnictwa i religii. Wizja ta by┼éa bardzo idealistyczna – zak┼éada┼éa przekszta┼écenie P┼éaskowy┼╝u Tybeta┼äskiego w sfer─Ö zdemilitaryzowan─ů, gdzie priorytetowymi warto┼Ťciami by┼éoby poszanowanie praw cz┼éowieka i ochrona ┼Ťrodowiska naturalnego.

Ten kompromis nie spotka┼é si─Ö jednak z entuzjastycznym przyj─Öciem ze strony chi┼äskiej i cztery lata p├│┼║niej tybeta┼äski rz─ůd emigracyjny wycofa┼é si─Ö, przynajmniej oficjalnie, ze swojej propozycji. Ca┼éy czas jednak, wykazuj─ůc i┼Ťcie buddyjsk─ů cierpliwo┼Ť─ç, wyst─Öpuje do w┼éadz ChRL z propozycjami nawi─ůzania dialogu i zawarcia kompromisu. I taki obraz tybeta┼äskiej polityki na uchod┼║stwie funkcjonuje w ┼Ťwiadomo┼Ťci opinii publicznej.

Cierpliwo┼Ť─ç na wyczerpaniu

Ma┼éo kto zdaje sobie jednak spraw─Ö, ┼╝e istnieje nurt przeciwstawny do oficjalnej polityki tybeta┼äskiego rz─ůdu emigracyjnego i stoj─ůcego na jego czele Dalajlamy. Uchod┼║cy tybeta┼äscy nie s─ů jednolit─ů mas─ů zmierzaj─ůc─ů w tym samym kierunku (a przynajmniej nie tymi samymi
drogami) – od prawie p├│┼éwiecza funkcjonuj─ů w ramach demokratycznych struktur, a demokracja stwarza mo┼╝liwo┼Ť─ç czy wr─Öcz implikuje istnienie r├│┼╝nych si┼é politycznych i realizowanie odmiennych koncepcji. Uleg┼é r├│wnie┼╝ zmianie wzorzec spo┼éeczno-kulturowy – pokolenie Tybeta┼äczyk├│w urodzonych ju┼╝ na uchod┼║stwie odebra┼éo nowoczesn─ů edukacj─Ö, a co za tym idzie zyska┼éo ┼Ťwiadomo┼Ť─ç historyczn─ů i rozeznanie we wsp├│┼éczesnych stosunkach mi─Ödzynarodowych. Wci─ů┼╝ silnie zakorzenione w tradycji buddyjskiej, nauczy┼éo si─Ö rozgranicza─ç religi─Ö od polityki – dwie sfery w dawnym Tybecie nierozerwalnie ze sob─ů splecione. I wreszcie – zacz─Ö┼éo
korzysta─ç z zagwarantowanej im przez konstytucj─Ö wolno┼Ťci s┼éowa i sumienia.

Efektem tych przemian jest istnienie na tybeta┼äskiej arenie politycznej organizacji pozarz─ůdowych, kt├│rych cele i metody dzia┼éania odbiegaj─ů od oficjalnego nurtu. Organizacji powo┼éanych do ┼╝ycia przez pokolenie Tybeta┼äczyk├│w, kt├│re nigdy nie widzia┼éo swojego kraju. I kt├│remu do niego spieszno.

„M┼éoda” opozycja tybeta┼äska

Organizacj─ů najbardziej aktywn─ů politycznie, znan─ů ze spektakularnych akcji i prowokacyjnych deklaracji jest Kongres M┼éodzie┼╝y Tybeta┼äskiej (ang. Tibetan Youth Congress), powo┼éany do ┼╝ycia w roku 1970 przez grup─Ö m┼éodych Tybeta┼äczyk├│w – pierwsze pokolenie, kt├│re zdoby┼éo nowoczesne wykszta┼écenie w Indiach – niezadowolonych ze zbyt ugodowej i biernej postawy swoich w┼éadz. ┼Üwiadomie b─ůd┼║ te┼╝ nie, stworzyli ekwiwalent opozycji wobec rz─ůdu i t─Ö rol─Ö pe┼éni─ů do dzi┼Ť. Kandydaci do parlamentu tybeta┼äskiego nie startuj─ů bowiem z ramienia partii politycznych, lecz reprezentuj─ů
prowincje Tybetu, z kt├│rych si─Ö wywodz─ů – na forum tego organu nie dochodzi wi─Öc do klasycznego podzia┼éu na stron─Ö rz─ůdz─ůca i opozycj─Ö parlamentarn─ů.

Wbrew nazwie wielu cz┼éonk├│w ruchu to 30-, 40- i wi─Öcej -latkowie, cho─ç niew─ůtpliwie jego ┼Ťmia┼ée i bezkompromisowe postulaty przyci─ůgaj─ů „m┼éodych gniewnych”. Dzia┼éalno┼Ť─ç Kongresu nie jest zjawiskiem marginalnym – wed┼éug oficjalnych danych, przygotowanych
przez rz─ůdowy Departament Informacji i Stosunk├│w Mi─Ödzynarodowych, organizacja posiada 10 tys. cz┼éonk├│w, co ju┼╝ czyni j─ů najliczniejszym ruchem narodowym na uchod┼║stwie, podczas gdy sam KMT chwali si─Ö 20-tysi─Öcznym cz┼éonkostwem. Dane te nale┼╝y zestawi─ç z og├│ln─ů liczb─ů uchod┼║c├│w tybeta┼äskich na ┼Ťwiecie, kt├│ra wynosi zaledwie oko┼éo 150 tys. Jakby na to nie patrze─ç, mamy wi─Öc do czynienia z ruchem masowym. Ponadto Kongres zainicjowa┼é projekt Mi─Ödzynarodowi Przyjaciele KMT, by generowa─ç poparcie
p┼éyn─ůce z zewn─ůtrz. Nie-Tybeta┼äczycy nie mog─ů by─ç bowiem pe┼énoprawnymi cz┼éonkami organizacji.

Du┼╝o m┼éodsz─ů, bo za┼éo┼╝on─ů przed pi─Öcioma laty, jest organizacja
Przyjaciele Tybetu (Indie) (ang. Friends of Tibet. India). Licz─ůca obecnie oko┼éo 3,5 tys. cz┼éonk├│w, pocz─ůtkowo mia┼éa skupia─ç tylko Hindus├│w, kt├│rzy popieraj─ů Tybeta┼äczyk├│w w ich walce, z czasem jednak sta┼éa si─Ö forum tybeta┼äsko-indyjsko-mi─Ödzynarodowym. Organizacja prowadzi warsztaty „Akcje non-violence na rzecz Tybetu” w obozach uchod┼║c├│w tybeta┼äskich w Indiach, Nepalu i Bhutanie. Trwaj─ůcy kilka dni program obejmuje wyk┼éady, dyskusje, projekcje
film├│w, ─çwiczenia i przygotowywanie scenek dramaturgicznych o tematyce narodowowyzwole┼äczej. Sekretarzem generalnym Przyjaci├│┼é Tybetu (Indie) jest barwna posta─ç spo┼éeczno┼Ťci uchod┼║czej – Tenzin Cunde, kt├│rego zdj─Öcie pojawi┼éo si─Ö przed dwoma laty na pierwszych stronach indyjskich gazet po tym, jak zawiesi┼é baner uszyty z flag ChRL z napisem „Wolny Tybet” na czternastym pi─Ötrze gmachu
hotelu, w którym zatrzymał się premier Chin podczas wizyty
w Bombaju. Znakiem rozpoznawczym Tenzina jest czerwona
przepaska na czole, kt├│rej poprzysi─ůg┼é sobie nie zdejmowa─ç dop├│ki Tybet nie b─Ödzie zn├│w wolny. "W przeciwnym razie zamierzam z ni─ů umrze─ç" - m├│wi. Jego idolem jest... Lech Wa┼é─Ösa - uwielbia ogl─ůda─ç archiwalne nagrania ze strajku w Stoczni Gda┼äskiej. KMT i Przyjaciele Tybetu (Indie) cz─Östo wsp├│┼épracuj─ů z organizacjami studenckimi i regionalnymi oddzia┼éami Stowarzyszenia Kobiet Tybeta┼äskich (ang. Tibetan Women's Associacion).


wersja do wydruku



AktualnoÂci:
Japońskie fascynacje...
Koreańska awangarda ...
Akustyczna Marika...
Wszystkie wojny fotor...
Naga prawda o pilotac...

Kapela ze Wsi Warszawa

Kimar Studio

wypady.pl

Puls Swiata (C)2003