Puls Žwiata
Wtorek, 19 pa╝dziernika 2021www.puls-swiata.pl
Puls Žwiata


RAPORT: Ropa naftowa

UE: Prezydencja Irlandii

MOST NA WSCHÓD: BUŁGARIA RUMUNIA MACEDONIA

IRAK: Rada Rz─ůdz─ůca

NIETOLERANCJA

INDIE-CHINY: Wy┼Ťcig gigant├│w

Indonezja: Teatr lalek

KOREA POŁUDNIOWA: Religie

Iran po wyborach

Strefa Kultury:
Literatura

Teatr

Kino

Muzyka

Wystawa

Kanon

BIBLIOTEKA:
LINKI

KSIĄŻKI

DOKUMENTY

GALERIA FOTO

 
ZALOGUJ



MOST NA WSCHÓD: BUŁGARIA RUMUNIA MACEDONIA

NADZIEJA I NIEWIEDZA - BA┼üKA┼âSKA FLANKA WST─śPUJE DO UNII
Autor: Mariusz Janik

Rozmowa z Maciejem Nowakowskim, ekspertem O┼Ťrodka Studi├│w Wschodnich

SZANSE

Bu┼égaria i Rumunia szykuj─ů si─Ö do akcesji w 2007 r. Jak─ů rol─Ö Polska mo┼╝e odegra─ç w tych przygtowaniach? Dotychczas polscy eksperci doradzali np. rz─ůdowi Rumunii w 1993 r. …

- Dzia┼éania Polski w stosunku do tych pa┼ästw nie by┼éy nadmiernie intensywne. Aczkolwiek warto pami─Öta─ç, ┼╝e w interesie Polski le┼╝y, by oba te kraje wesz┼éy do Unii Europejskiej oraz Paktu P├│┼énocnoatlantyckiego. ┼╗eby jednak osi─ůgn─ů─ç intensywne kontakty potrzebna jest ch─Ö─ç obu stron. Bukareszt stara si─Ö dosy─ç mocno o poparcie Polski w procesie integracji z UE czy NATO i – jak mo┼╝na powiedzie─ç – poparcie to zdoby┼é.
Ale gdy zaczniemy przygl─ůda─ç si─Ö wsp├│┼épracy nie tyle na szczeblu centralnym – rz─ůdowym czy mi─Ödzy prezydentami – to ta wsp├│┼épraca nieco kuleje. Znacznym bod┼║cem do nawi─ůzywania kontakt├│w by┼éy zabiegi pierwszego ministra spraw zagranicznych w rz─ůdzie Konwencji Demokratycznej (w latach 1996-1997). Wymy┼Ťli┼é on swego rodzaju koncepcj─Ö wsp├│┼épracy trzech pa┼ästw regionu – Polski, Ukrainy i Rumunii – i stara┼é si─Ö j─ů realizowa─ç. Ale ju┼╝ jego nast─Öpca zarzuci┼é ten pomys┼é, zrezygnowa┼é z promocji takiej wsp├│┼épracy. Od tamtej pory oczywi┼Ťcie kontakty s─ů podtrzymywane, bo le┼╝─ů w interesie obu stron – niemniej nie maj─ů jakiej┼Ť szczeg├│lnej intensywno┼Ťci.

Dlaczego w interesie Polski le┼╝y akcesja Bu┼égarii i Rumunii do UE? Czy mogliby┼Ťmy stworzy─ç z nimi jaki┼Ť regionalny sojusz polityczny – a mo┼╝e stanowi─ů dla nas atrakcyjne potencjalne rynki?

- Z obu tych powod├│w. Oczywi┼Ťcie, w obecnej chwili polskie produkty s─ů s┼éabo reprezentowane na tych rynkach, ale te┼╝ istniej─ů tam wielkie mo┼╝liwo┼Ťci. Ma┼éo kto wie, ┼╝e np. w Rumunii synonimem cappucino s─ů produkty polskiej firmy Mokate, sprzedaje si─Ö tam r├│wnie┼╝ inne polskie produkty spo┼╝ywcze. Przy czym nie jest to obecno┼Ť─ç na szersz─ů skal─Ö, a przecie┼╝ to potencjalnie du┼╝e rynki, zw┼éaszcza rumu┼äski – 20 milion├│w mieszka┼äc├│w, potencjalnych klient├│w.

Wielki kapita┼é przymierza si─Ö do tego rynku. PKN Orlen chce bra─ç udzia┼é w prywatyzacji najwi─Ökszej rumu┼äskiej sp├│┼éki paliwowej SNP Petrom…

- Rzeczywi┼Ťcie lecz kolejka ch─Ötnych jest d┼éuga. Chodzi przecie┼╝ o zakup najpierw ok. 33 proc. akcji, a nast─Öpnie – po podwy┼╝szeniu kapita┼éu – zwi─Ökszenie portfela udzia┼é├│w docelowo do 51 proc. Za┼éo┼╝eniem rz─ůdu rumu┼äskiego by┼éo doinwestowanie Petromu. W tej chwili wynik tej prywatyzacji jest trudny do przewidzenia…

Czy Bu┼égaria jest wi─Öc lepszym rynkiem? Wska┼║niki gospodarcze, warunki dzia┼éania przedsi─Öbiorstw czy kondycja konsumpcyjna s─ů tu wyra┼║nie lepsze.

- Zgadza si─Ö lecz Bu┼égaria le┼╝y dalej od Polski i jest pa┼ästwem mniejszym, z 8 milionami mieszka┼äc├│w. Wska┼║niki makroekonoiczne ma rzeczywi┼Ťcie du┼╝o lepsze ni┼╝ Rumunia, ale mia┼ébym w─ůtpliwo┼Ťci czy to pr─Ö┼╝nie funkcjonuj─ůcy system gospodarczy. Na pewno Bu┼égaria jest w lepszej sytuacji, ale nie przypadkiem znalaz┼éa si─Ö w drugiej fazie rozszerzenia.

Bułgaria starała się o akces w gronie pierwszej grupy.

- Tak, ale Komisja Europejska zdecydowała inaczej.

Z jakich powod├│w?

- Poniek─ůd politycznych – ┼╝eby nie zostawia─ç Rumunii „osamotnionej”. Natomiast nie bez znaczenia by┼éy tu problemy gospodarcze oraz intytucjonalne. W rzeczywisto┼Ťci gospodarka, po krachu w 1997 r., dopiero zaczyna nabiera─ç rozp─Ödu.

ZAGRO┼╗ENIA
Ostatnio Bruksela zagroziła, że Unia Europejska może zrezygnować z przyjęcia Rumunii w 2007 roku.

- To bardzo powa┼╝ne ostrze┼╝enie, mo┼╝na powiedzie─ç, „┼╝├│┼éta kartka”. W Parlamencie Europejskim opracowano raport dotycz─ůcy stanu przygotowania Rumunii do cz┼éonkostwa. Wiceprzewodnicz─ůca komisji Emma Nicholson, autorka raportu – jak i jeden z deputowanych Europejskiej Partii Ludowej Arie Oostlander – byli bardzo krytyczni wobec Rumunii. Oostlander nawet za┼╝─ůda┼é, by w tej chwili w og├│le zawiesi─ç negocjacje cz┼éonkowskie z Rumuni─ů ze wzgl─Öd├│w nie tyle ekonomicznych, lecz w┼éa┼Ťnie instytucjonalnych. Uwa┼╝a, ┼╝e Rumunia nie jest przygotowana do cz┼éonkostwa w UE wed┼éug bezpiecznych kryteri├│w kopenhaskich – chodzi o tzw. kryteria polityczne, w odr├│┼╝nieniu od gospodarczych. Decyduj─ůce znaczenie ma wed┼éug niego daleko posuni─Öty rozk┼éad pa┼ästwa prawa.
To nie jest pierwsze ostrze┼╝enie, co powoduje, ┼╝e nie tylko Unia Europejska, ale i ambasador Stan├│w Zjednoczonych w Bukareszcie Michael Guest stoj─ů na stanowisku, ┼╝e Rumunia nie robi wiele w zakresie walki z korupcj─ů. Przy czym nie chodzi tylko o dawanie ┼éap├│wek, to jest r├│wnie┼╝ u┼╝ycie wp┼éyw├│w, promowanie danych os├│b na okre┼Ťlone stanowiska, system nieformalnych przys┼éug na olbrzymi─ů skal─Ö. To jest w Rumunii bardzo widoczne.
Do tego dochodzi brak stosownej reformy administracji publicznej. Biurokracja jest przero┼Ťni─Öta, a jednocze┼Ťnie niezbyt aktywna – za┼éatwianie spraw urz─Ödowych trwa miesi─ůcami. W ostatnich tygodniach pojawi┼éa si─Ö informacja, ┼╝e w┼éoski koncern paliwowy AGIP, dopiero po o┼Ťmiu miesi─ůcach stara┼ä uzyska┼é zgod─Ö na otwarcie kafejki na stacji benzynowej.
Dodatkowym problemem, nie tylko o gospodarczym wymiarze, jest niewystarczaj─ůca reforma s─ůdownictwa. To du┼╝y b┼é─ůd – nie ma zar├│wno skutecznej ochrony prawnej, r├│wnie┼╝ dla inwestor├│w zagranicznych, jak i niezale┼╝nej w┼éadzy s─ůdowniczej. Rumu┼äskie s─ůdy s─ů w wysokim stopniu podatne na naciski polityczne.
Ustawodawstwo antykorupcyjne w Rumunii jest dosy─ç nowoczesne – jest nowelizowane co par─Ö miesi─Öcy i uzupe┼éniane o nowe elementy. Ale jego stosowanie, praktyka, s─ů niewystarczaj─ůce do reformy ca┼éego pa┼ästwa. Przy czym polityczne zagro┼╝enia akcesji to tylko jedna strona medalu, drug─ů s─ů problemy sfery ekonomicznej.
Gospodarka Rumunii wprawdzie odbi┼éa si─Ö od dna i od kilku lat ma sta┼éy wzrost PKB na poziomie ok. 4-5 proc., inflacja spada, inwestycje zagraniczne w jakim┼Ť stopniu przychodz─ů – niemniej w zesz┼éorocznym raporcie Komisji Europejskiej, dotycz─ůcym stanu przygotowa┼ä Rumunii do akcesji, nie przyznano Rumunii statusu gospodarki rynkowej.

Czy euroentuzjazm Rumun├│w – 81 proc. popieraj─ůcych akcesj─Ö – i niewiele mniejszy Bu┼égar├│w to wyraz nadziei, ┼╝e Bruksela zaprowadzi porz─ůdek w ich krajach? Ch─Öci skorzystania z unijnych funduszy pomocowych? Jak to t┼éumaczy─ç?

- W tym momencie jest ┼║le, a skoro m├│wi si─Ö, ┼╝e w Unii b─Ödzie lepiej, wi─Öc ludzie wierz─ů, ┼╝e tam rzeczywi┼Ťcie musi by─ç lepiej. Przeci─Ötni Bu┼égarzy i Rumuni nie wiedz─ů jednak, czym jest UE, co mo┼╝e da─ç, ale te┼╝ czego mo┼╝e wymaga─ç i jakie b─Öd─ů konsekwencje akcesji, w tym r├│wnie┼╝ w sferze bezrobocia, upadku wielu gospodarstw rolnych – bo te┼╝ w Rumunii wci─ů┼╝ ok. 30 proc. spo┼éecze┼ästwa ┼╝yje na wsi i utrzymuje si─Ö z rolnictwa. Poza tym wi─Ökszo┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa obu kraj├│w jest stosunkowo oboj─Ötna, wr─Öcz „niewyrobiona” politycznie.

Czyli gdyby w┼éadze zacz─Ö┼éy namawia─ç do wst─ůpienia do NAFTA czy Wsp├│lnoty Niepodleg┼éych Pa┼ästw, by┼éoby r├│wnie wielu zwolennik├│w takiej akcesji?…

- Na pewno nie w przypadku Wspólnoty Niepodległych Państw. W Polsce niewiele się o tym wie, ale Rumuni to jedno z najbardziej antyrosyjsko nastawionych społeczeństw w Europie.

Niemniej traktat z Rosj─ů w ko┼äcu podpisali.

- Tak, ale zanim go ostatecznie podpisano, negocjacje trwały ponad dziesięć lat.

Czy Bruksela naciska na Bukareszt, by ten wpływał na ustabilizowanie sytuacji w Mołdawii?

- Nie. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e dzi┼Ť Bukareszt prowadzi dosy─ç ┼éagodn─ů polityk─Ö w stosunku do Mo┼édawii. To raczej Mo┼édawianie uwa┼╝aj─ů, ┼╝e istnieje zagro┼╝enie ze strony Rumunii. Rumuni pogodzili si─Ö, ┼╝e Mo┼édawia, czyli dawna Besarabia, nie stanie si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů ich kraju, przynajmniej nie w przewidywalnej perspektywie.

Premier Adrian Nastase o┼Ťwiadczy┼é jednak w ubieg┼éym roku, ┼╝e zainteresowanie Mo┼édawii zjednoczeniem z Rumuni─ů mo┼╝e wzrosn─ů─ç w 2007 r. po wej┼Ťciu do UE.

- To oczywiste, ┼╝e zainteresowanie Mo┼édawii Rumuni─ů wzro┼Ťnie. Jednak takie stwierdzenie to zbyt daleko posuni─Öta deklaracja. Prezydenci, premierzy i ministrowie spraw zagranicznych w ostatnim roku toczyli boje na deklaracje – kto jest winny konfliktu. I nie da si─Ö ukry─ç, ┼╝e napi─Öcie mi─Ödzy tymi krajami istnieje, z r├│┼╝nych powod├│w zreszt─ů.
Lecz Rumuni staraj─ů si─Ö go nie pot─Ögowa─ç. To raczej w┼éadze mo┼édawskie nagminnie wypuszczaj─ů sygna┼éy, kt├│rych Rumuni nie mog─ů zignorowa─ç. W┼éadze w Kiszyniowie twierdz─ů, ┼╝e nie ma j─Özyka rumu┼äskiego, jest tylko mo┼édawski. Albo drukuj─ů s┼éownik mo┼édawsko-rumu┼äski. Oczywi┼Ťcie, istniej─ů pewne r├│┼╝nice w tym, jak m├│wi─ů Rumuni, a jak Mo┼édawianie, lecz nie s─ů to r├│┼╝nice tak du┼╝e, by wyodr─Öbnia─ç dwa r├│┼╝ne j─Özyki. Specyficznie mo┼édawskim zagraniem by┼éo wprowadzenie jako drugiego j─Özyka urz─Ödowego – j─Özyka rosyjskiego. W tym przypadku akurat ewidentnie widoczne by┼éy kontrdzia┼éania Bukaresztu, kt├│ry stara┼é si─Ö, by jedynym j─Özykiem oficjalnym Mo┼édawii pozosta┼é rumu┼äski. Przy czym wszystkie te elementy nie s─ů szczeg├│lnie zaskakuj─ůce, je┼╝eli b─Ödziemy pami─Öta─ç, ┼╝e Mo┼édawia pr├│buje budowa─ç w┼éasn─ů to┼╝samo┼Ť─ç narodow─ů.
Niebagateln─ů kwesti─ů jest stosunek do przesz┼éo┼Ťci – Mo┼édawianie odwo┼éuj─ů si─Ö do Hospodarstwa Mo┼édawskiego, twierdz─ůc, ┼╝e to oni s─ů prawowitymi spadkobiercami ksi─Östwa, na co Rumuni nie s─ů w stanie si─Ö zgodzi─ç, bo wi─Öksza cz─Ö┼Ť─ç historycznej Mo┼édawii znajduje si─Ö wci─ů┼╝ w granicach Rumunii.

Czy Bruksela nie obawia si─Ö, ┼╝e gdy Rumunia wst─ůpi do UE, b─Ödzie mia┼éa na g┼éowie tl─ůcy si─Ö wci─ů┼╝ konflikt mo┼édawsko-naddniestrza┼äski?

- Pami─Ötajmy, ┼╝e 1 maja br. Rumunia wchodzi do NATO. Do Paktu nie wpuszczonoby pa┼ästwa, kt├│re nie za┼╝egna┼éo konflikt├│w z wszystkimi s─ůsiadami. Trudno te┼╝ powiedzie─ç, ┼╝e Unia Europejska prowadzi jak─ů┼Ť zdecydowan─ů polityk─Ö w stosunku do Mo┼édawii, chocia┼╝ w ostatnim czasie zainteresowanie losem tego pa┼ästwa z jej strony wzros┼éo. Mo┼édawia to kraj du┼╝o biedniejszy od Rumunii – z pewno┼Ťci─ů mo┼╝na si─Ö spodzewa─ç, ┼╝e w przypadku akcesji Rumunii przynajmniej rumu┼äskoj─Özyczni Mo┼édawianie b─Öd─ů mieli pole przyci─ůgania.

A problem w─Ögierski? Karta W─Ögra [ustawa daj─ůca W─Ögrom mieszkaj─ůcym w innych pa┼ästwach szczeg├│lne przywileje – przyp. MJ]?

- Ta kwestia zosta┼éa rozwi─ůzana w drodze negocjacji. Trzeba podkre┼Ťli─ç, ┼╝e Bukareszt znacznie szybciej i bez opor├│w zgodzi┼é si─Ö na pewne kompromisowe rozwi─ůzania ni┼╝ np. S┼éowacja. A odsetek W─Ögr├│w mieszkaj─ůcych w S┼éowacji wynosi 10 proc., w Rumunii – 7 proc., wi─Öc s─ů to mimo wszystko liczby por├│wnywalne. Co prawda, s┼éowaccy W─Ögrzy ┼╝yj─ů przy granicy z W─Ögrami, a w Rumunii s─ů bardziej rozproszeni po kraju.
W tej chwili problemem jest kwestia Szekler├│w [grupa pos┼éuguj─ůca si─Ö j─Özykiem w─Ögierskim osadzona w Siedmiogrodzie w ┼Ťredniowieczu przez kr├│l├│w w─Ögierskich – przyp. MJ]. Mieszkaj─ů oni w samym centrum Siedmiogrodu, w trzech wojew├│dztwach przy ┼éuku Karpat. Radykalne skrzyd┼éo Demokratycznego Zwi─ůzku W─Ögr├│w w Rumunii (UDMR), od pewnego czasu coraz g┼éo┼Ťniej ┼╝─ůda autonomii dla Szeklerszczyzny – i mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e problem ten zosta┼é znacznie nag┼éo┼Ťniony. Duchowym przyw├│dc─ů tej grupy dzia┼éaczy w─Ögierskich jest Laszlo Tokos [T├Âk├Âs], biskup pami─Ötny z wydarze┼ä w Timiszoarze w 1989 r. Jest on g┼é├│wnym inspiratorem i propagatorem idei autonomii terytorialnej dla Szeklerszczyzny. Rumuni jednak nie s─ů w stanie zgodzi─ç si─Ö na to, by w ┼Ťrodku kraju powsta┼éa taka enklawa.

NA POCZ─äTEK NATO
Czy w Bu┼égarii i Rumunii powstan─ů bazy wojsk ameryka┼äskich? Podczas wojny w Iraku Rumuni w┼éa┼Ťciwie oddali do dyspozycji Waszyngtonu baz─Ö „Mihail Kogalniceanu”, wi─Öc w┼éa┼Ťciwie taka baza ju┼╝ istnieje…

- W ostatnich tygodniach ameryka┼äscy eksperci badali infrastruktur─Ö i mo┼╝liwo┼Ťci proponowanych lokalizacji baz ameryka┼äskich. Sofia i Bukareszt na pewno staraj─ů si─Ö, by takie bazy w ich krajach powsta┼éy. Przy czym, je┼╝eli w przypadku UE to Bu┼égaria jest na lepszej pozycji ni┼╝ Rumunia – tu jest odwrotnie, to Rumuni s─ů bli┼╝si do spe┼énienia wymaga┼ä Paktu. Wbrew pozorom, reforma rumu┼äskiej armii zosta┼éa przeprowadzona w spos├│b planowy i przemy┼Ťlany, z wizj─ů przyst─ůpienia do NATO. Przyk┼éadowo, Rumuni nie maj─ů problem├│w w zakresie wsp├│┼épracy ich lotnictwa z silami NATO, zmodernizowali samoloty MIG-21, cho─ç ich homologacja sko┼äczy si─Ö w 2010 r. Dokonuj─ů r├│wnie┼╝, mimo s┼éabej kondycji finansowej pa┼ästwa, wielu zakup├│w sprz─Ötu.

A tam, gdzie by┼éo trzeba, rzucili ┼╝o┼énierzy na w┼éasny koszt…

- To r├│wnie┼╝. Trzeba podkre┼Ťli─ç, ┼╝e np. batalion rumu┼äski, oko┼éo 400 ┼╝o┼énierzy, w Afganistanie jest tam obecny od pocz─ůtku wojny. R├│wnie┼╝ do Iraku Bukareszt pos┼éa┼é 750 ┼╝o┼énierzy – spo┼Ťr├│d nich 100 znalaz┼éo si─Ö w „polskiej” strefie, pozostali – w strefie brytyjskiej. W ocenie ekspert├│w maj─ů oni bardzo wysokie notowania, uznaje si─Ö ich za bardzo profesjonalnych i s─ů cz─Östo chwaleni przez wojskowych z armii ameryka┼äskiej.

Bu┼égaria – w przeciwie┼ästwie do Rumunii – nie popiera konsekwentnie polityki Waszyngtonu. Odm├│wi┼éa cho─çby popacia dla wy┼é─ůczenia ameryka┼äskich ┼╝o┼énierzy spod jurysdykcji Mi─Ödzynarodowego Trybuna┼éu Karnego, przez co straci┼éa wielomilionow─ů pomoc ameryka┼äsk─ů…

- W Bu┼égarii swoisty sentyment do USA jest mniejszy ni┼╝ w Rumunii, co odzwierciedla si─Ö w mo┼╝liwo┼Ťciach uzyskania poparcia politycznego i spo┼éecznego. W Rumunii nie ma w┼éa┼Ťciwie partii, kt├│ra by┼éaby przeciwna szerokiej wsp├│┼épracy z Amerykanami w wojnie z terroryzmem, za┼Ť w Bu┼égarii s─ů to np. socjali┼Ťci. Polityka Sofii jest pod tym wzgl─Ödem bardziej skomplikowana.
My┼Ťl─Ö, ┼╝e bazy ameryka┼äskie w tym regionie powstan─ů – ze wzgl─Ödu strategicznego b─Öd─ů Amerykanom rzeczywi┼Ťcie potrzebne. Trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e podczas operacji w Iraku to w┼éa┼Ťnie z bazy w Konstancy zrzucono dwa tysi─ůce ameryka┼äskich marines w irackim Kurdystanie.

Jakie szanse maj─ů firmy bu┼égarskie i rumu┼äskie, kt├│re z┼éo┼╝y┼éy oferty na odbudow─Ö Iraku?

- My┼Ťl─Ö, ┼╝e nie wi─Öksze ni┼╝ firmy z innych kraj├│w sojuszniczych – cho─ç i Sofia i Bukareszt maj─ů pewne powody, by by─ç w pewnym stopniu faworyzowanymi – np. Bu┼égarzy maj─ů do odzyskania ponad miliard dolar├│w po┼╝yczonych irackiemu re┼╝imowi. Amerykanie na razie z┼éo┼╝yli jedynie deklaracj─Ö, ┼╝e ten d┼éug wykupi─ů. Nie s─ůdz─Ö jednak, by te pa┼ästwa mia┼éy jaki┼Ť specjalny status w przypadku odbudowy Iraku.

Krwawy zamach w Karbali, w kt├│rym zgin─Öli bu┼égarscy ┼╝o┼énierze, w ┼╝adnym stopniu nie wp┼éyn─ů┼é na stanowisko Sofii w sprawie zaanga┼╝owania w Iraku. ┼Üwiadczy to chyba o determinacji Bu┼égarii w d─ů┼╝eniach do ┼Ťcis┼éej wsp├│┼épracy z Waszyngtonem i integracji z NATO?

- Zgadzam si─Ö, niemniej polityczna sytuacja wewn─Ötrzna mo┼╝e si─Ö zmieni─ç. Najsilniejsz─ů parti─ů Bu┼égarii s─ů obecnie w┼éa┼Ťnie sceptyczni socjali┼Ťci, a pozycja rz─ůdu Symeona II jest du┼╝o s┼éabsza ni┼╝ na starcie. Na pewno kontyngent, kt├│ry obecnie obejmuje „zmian─Ö” w Iraku, jest nieco mniejszy ni┼╝ pocz─ůtkowo planowano – kilkudziesi─Öciu ┼╝o┼énierzy po zamachach w Karbali si─Ö wycofa┼éo. Braki maj─ů by─ç jednak uzupe┼énione.

Za┼é├│┼╝my, ┼╝e socjali┼Ťci w Bu┼égarii wygraj─ů wybory – a s─ů oni znani z oskar┼╝e┼ä o przyjmowanie pieni─Ödzy od re┼╝imu Saddama Husajna, przekazywanie mu technologii inwigilacji NATO, stworzenie o┼Ťrodka szkoleniowego w Sofii dla irackich oficer├│w. Przewodzili te┼╝ manifestacjom antywojennym, przoduj─ů w krytyce „okupacji” Iraku, twierdz─ů, ┼╝e bu┼égarscy ┼╝o┼énierze „ograbiaj─ů” Irak. Czy obejmuj─ůc w┼éadz─Ö dokonaj─ů zwrotu w atlantyckiej polityce Sofii?

- Socjali┼Ťci nie neguj─ů potrzeby bycia w NATO, oni neguj─ů potrzeb─Ö uczestnictwa w wojnie irackiej. Jak w ka┼╝dym pa┼ästwie s─ů zwolennicy i przeciwnicy, w Bu┼égarii przeciwnikami s─ů socjali┼Ťci. Czy zmieni─ů polityk─Ö Sofii trudno prorokowa─ç, stanie si─Ö to dopiero w przysz┼éym roku, najprawdopodobniej b─Öd─ů musieli zawrze─ç jak─ů┼Ť koalicj─Ö, zapewne z parti─ů mniejszo┼Ťci tureckiej, Ruchem na Rzecz Praw i Wolno┼Ťci.

ŻYCIE POLITYCZNE PO BAŁKAŃSKU
W Bu┼égarii odby┼éy si─Ö wybory lokalne. Czy mo┼╝na je potraktowa─ç jako sonda┼╝ przed nadchodz─ůcymi wyborami parlamentarnymi?

- I tak, i nie. Z dw├│ch wzgl─Öd├│w. Dwadzie┼Ťcia kilka procent g┼éos├│w zosta┼éo oddane na partie nie reprezentowane w parlamencie, niezbyt bliskie nawet frakcjom parlamentarnym. Pod pewnymi wzgl─Ödami by┼éy to wybory dosy─ç intryguj─ůce – kandydat├│w na radnych zg┼éosi┼éo sto kilkana┼Ťcie ugrupowa┼ä r├│┼╝nego typu. Jednocze┼Ťnie by┼éo najwi─Öcej kandydat├│w w historii wybor├│w lokalnych na stanowiska burmistrz├│w czy w├│jt├│w. To wskazywa┼éoby, ┼╝e zainteresowanie polityk─ů istnieje.
To chyba dotyczy tylko polityk├│w. Frekwencja w granicach 33 proc. ┼Ťwiadczy o czym┼Ť przeciwnym w skali ca┼éego spo┼éecze┼ästwa…
To s─ů odmienne p┼éaszczyzny – istnieje swoisty „u┼Ťpiony elektorat”, kt├│ry b─Ödzie g┼éosowa─ç, szukaj─ůc trzeciej drogi. Pami─Ötajmy, ┼╝e Symeon II w ci─ůgu raptem kilku miesi─Öcy wyr├│s┼é na pot─Ög─Ö, wzi─ů┼é w┼éadz─Ö. Czy pojawi si─Ö jaka┼Ť trzecia si┼éa? Niewykluczone, ┼╝e wy┼éoni si─Ö z kt├│rej┼Ť z tych mniejszych partii, kt├│re otrzyma┼éy dosy─ç du┼╝o g┼éos├│w. Natomiast konkluzja wynikaj─ůca z wybor├│w lokalnych jest taka, ┼╝e dwie najsilniejsze dzi┼Ť partie to socjali┼Ťci i SDS. Socjali┼Ťci by─ç mo┼╝e b─Öd─ů w stanie podwy┼╝szy─ç uzyskany w wyborach lokalnych wynik, ale r├│wnie dobrze mo┼╝e si─Ö tak nie sta─ç, zw┼éaszcza bior─ůc pod uwag─Ö wspomniane afery. Powo┼éano nawet specjaln─ů komisj─Ö parlamentarn─ů dla rozwi─ůzania ca┼éej sprawy. Z kolei SDS prze┼╝ywa kryzys, pod koniec lutego odesz┼éo z tej partii dwudziestu kilku pos┼é├│w, razem z by┼éym premierem Iwanem Kostowem. Kryzys obj─ů┼é te┼╝ kwestie ideologiczne – jak prowadzi─ç polityk─Ö, jakie s─ů jej cele, jak dzia┼éa─ç, kto jest przeciwnikiem…

SDS mia┼é te┼╝ problem ze afer─ů zwi─ůzan─ů z biznesmenem Michaelem Cziornym…

- …i Fundacj─ů Demokracja, oczywi┼Ťcie. Ta afera si─Ö w sumie „rozmy┼éa”. W tej chwili przewa┼╝a opinia, ┼╝e ca┼éa ta afera by┼éa swego rodzaju k┼éamstwem Cziornyjego.

Prowokacj─ů? Cziornyj przela┼é na kilka dni przed wyborami 200 mln dol. na konta dzia┼éaj─ůcej przy SDS Fundacji Demokracja. Gdy ta partia rz─ůdzi┼éa, Cziornyj dosta┼é zakaz wjazdu do Bu┼égarii – czy teraz si─Ö zem┼Ťci┼é, chc─ůc j─ů zdyskredytowa─ç? A mo┼╝e jednak pr├│bowa┼é kupi─ç sobie jej przychylno┼Ť─ç, mo┼╝e co┼Ť mu obiecali?

- W tej chwili odpowiedzi na to pytanie nie znajdziemy. Zbyt ma┼éo danych mamy na ten temat. Mo┼╝liwe s─ů obie wersje.

Partia carska to dzi┼Ť margines – 11 procent!

- Rzeczywi┼Ťcie, partia carska zdecydowanie traci popularno┼Ť─ç, i je┼╝eli osi─ůgnie wynik w granicach wybor├│w lokalnych, to b─Ödzie dosy─ç dobrze. Bardzo mo┼╝liwe jest, ┼╝e si─Ö ta partia w og├│le rozpadnie – to nie jest, bior─ůc pod uwag─Ö r├│wnie┼╝ szybko┼Ť─ç jej utworzenia, ugrupowanie jednolite, okrzep┼ée, z aparatem. Jest kilka frakcji wewn─ůtrz i one ze sob─ů walcz─ů.

Mimo tej s┼éabo┼Ťci dopiero po ponad dw├│ch latach nast─ůpi┼éa rekonstrukcja rz─ůdu – i obj─Ö┼éa tylko trzech ministr├│w. Bu┼égaria odnotowuje wzrost gospodarczy, warunki ┼╝ycia polepszaj─ů si─Ö i poprawia si─Ö mi─Ödzynarodowa pozycja Sofii.

- Rzeczywi┼Ťcie, warunki ┼╝ycia poprawiaj─ů si─Ö. Lecz warunki bezpiecze┼ästwa, korupcja – to wszystko ulega poprawie w niezbyt szybkim tempie i nie jest odczuwalne dla spo┼éecze┼ästwa. W spo┼éecznym odczuciu jest wiele rzeczy, kt├│re nie poprawiaj─ů notowa┼ä rz─ůdu – np. kwestia przest─Öpczo┼Ťci zorganizowanej. W ci─ůgu niemal ju┼╝ trzech lat nie dosz┼éo tu do jakichkolwiek post─Öp├│w. Co kilka miesi─Öcy ujawniana jest jaka┼Ť afera, dochodzi do g┼éo┼Ťnego zab├│jstwa, wybuchu, nieudanego zamachu… A policja jest bezradna, zorganizowana przest─Öpczo┼Ť─ç to co┼Ť, co dzia┼éa na spo┼éeczn─ů percepcj─Ö. Poprawa warunk├│w ┼╝ycia z kolei nie jest odczuwalna z dnia na dzie┼ä, za┼Ť Symeon obiecywa┼é, ┼╝e zmiany nast─ůpi─ů szybko. A „szybko” to si─Ö chyba nie da…

Jak oceni─ç koalicyjny rz─ůd Symeona? Czy potwierdzaj─ů si─Ö zarzuty populizmu, braku programu, niekompetencji? A mo┼╝e przeciwnie – Symeon zebra┼é fachowc├│w i prowadzi optymaln─ů polityk─Ö?

- I tak, i tak. Pami─Ötajmy, ┼╝e po kryzysie w 1997 r. Bu┼égaria zosta┼éa zmuszona do wprowadzenia radykalnych reform. ┼╗eby pa┼ästwo by┼éo w stanie funkcjonowa─ç, one musia┼éy by─ç ca┼éy czas realizowane, nie da┼éo si─Ö przy nich majstrowa─ç. Tu rz─ůd by┼é konsekwentny. A czy ludzie Symeona to populi┼Ťci? C├│┼╝, wyniki nie s─ů tak wspania┼ée, jak obiecywano, cho─ç s─ů i wymienione ju┼╝ osi─ůgni─Öcia – UE, NATO, przeprowadzona cz─Ö┼Ť─ç reform, polepszenie pozycji mi─Ödzynarodowej. Korupcja wci─ů┼╝ istnieje, ale kolejne rankingi Transparency International pokazuj─ů post─Öpy w tym zakresie. Ale pozostaje jeszcze kwestia bezpiecze┼ästwa, afery…

Jakie byłyby losy samego cara w razie przegranej wyborczej czy rozpadu Narodowego Ruchu Symeona II?

- Trudno powiedzie─ç, Symeon rzadko wypowiada si─Ö wprost. Raczej nie lubi m├│wi─ç o tym, co robi – w kontaktach pos┼éuguje si─Ö raczej zaufanymi cz┼éonkami partii czy rz─ůdu. Wobec tego trudno powiedzie─ç, jakie s─ů plany samego Symeona. A Narodowy Ruch Symeona II, jak my┼Ťl─Ö, w jakim┼Ť zarysie pozostanie. Odejd─ů ci, kt├│rzy si─Ö nie zgadzaj─ů z naj┼Ťci┼Ťlejszymi w┼éadzami i pozostanie jaki┼Ť trzon. W tej chwili trwaj─ů prace nad przekszta┼éceniem ruchu w parti─Ö, czego Symeon chcia┼é pocz─ůtkowo unikn─ů─ç.

Wobec tego „j─Özyczkiem u wagi” bu┼égarskiej sceny politycznej staje si─Ö Ruch na Rzecz Praw i Wolno┼Ťci – partia mniejszo┼Ťci tureckiej. Czy┼╝by wychodzi┼éa ona z etnicznej niszy, a jej program nabiera┼é uniwersalnego charakteru?

- Jest to widoczne od d┼éu┼╝szego czasu. Ruch mo┼╝e zawsze liczy─ç na elektorat turecki, kt├│ry zapewnia mu sta┼é─ů obecno┼Ť─ç w parlamencie. Nie jest jednak dziwne, ┼╝e politycy Ruchu staraj─ů si─Ö rozszerza─ç swoj─ů baz─Ö wyborcz─ů.

Czy Ruch miał wpływ na politykę Sofii w sprawie Iraku?

- Nie w stopniu decyduj─ůcym, ale Turcy nie oponowali przeciwko polityce prowadzonej przez ministra spraw zagranicznych Solomona Pasi.

Jeden z polityk├│w tureckiej mniejszo┼Ťci wysun─ů┼é nie tak dawno postulat wysiedlenia chrze┼Ťcijan z regionu Rodop├│w. Czy problemy Bu┼égarii z mniejszo┼Ťciami – tureck─ů i romsk─ů – s─ů powa┼╝ne czy te┼╝ jest to raczej lokalny folklor polityczny, rozdmuchiwany przez media?

- Ta wypowied┼║ rzeczywi┼Ťcie by┼éa wyj─ůtkowo nag┼éo┼Ťniona, ale to prawdziwy wyj─ůtek. Nikomu nie zale┼╝y ┼╝eby radykalizowa─ç stosunki mi─Ödzyetniczne, Bu┼égarom te┼╝ nie. Wi─Ökszych konflikt├│w nie przewiduj─Ö.
Za┼Ť problem romski dotyczy nie tylko Bu┼égarii, ale ca┼éej Europy ┼Ürodkowej i Po┼éudniowej. W Bu┼égarii tak jak gdzie indziej, Romowie s─ů t─ů grup─ů spo┼éeczn─ů, kt├│ra znajduje si─Ö w najgorszej sytuacji. To samo dotyczy te┼╝ Rumunii. Jedynie na W─Ögrzech co┼Ť si─Ö jeszcze robi. Romowie s─ů ┼Ťwiadomie wypychani przez administracj─Ö z miast na przedmie┼Ťcia, ┼╝yj─ů w z┼éych warunkach sanitarnych, mieszkaniowych, z regu┼éy nie maj─ů zatrudnienia, jakichkolwiek warunk├│w dla poprawienia swojej sytuacji ekonomicznej. Albo s─ů zatrudniani do najgorzej p┼éatnych prac, albo po prostu nie s─ů zatrudniani. Rom nie ma szansy na otrzymanie pracy, gdy jego konkurentem jest Bu┼égar czy Rumun. To dotyczy r├│wnie┼╝ edukacji – to najgorzej wyedukowana grupa spo┼éeczna we wszystkich tych krajach.
Czy da si─Ö to zmieni─ç? Trzebaby zmieni─ç spo┼éecze┼ästwa, w kt├│rych ┼╝yj─ů, ale te┼╝ sami Romowie musz─ů podj─ů─ç wysi┼éek lepszego zintegrowania si─Ö ze spo┼éecze┼ästwami, w kt├│rych ┼╝yj─ů. Trzebaby dzia┼éa┼ä na r├│┼╝nych p┼éaszczyznach, im d┼éu┼╝ej b─Ödzie trwa─ç obecna sytaucja, tym bardziej Romowie b─Öd─ů spychani na margines, a problem b─Ödzie nabrzmiewa┼é.

Jaka by┼éa rola referendum konstytucyjnego w Rumunii? By┼éo ono kojarzone z przygotowaniami do akcesji – ponad sto poprawek do konstytucji motywowano dostosowaniem do standard├│w i wymaga┼ä Brukseli. Frekwencja jednak ledwo przekroczy┼éa wymagany pr├│g – 55 proc. przy 50 proc., przebieg referendum (jedynie 14 proc. frekwencji w pierwszym dniu referendum), a w ko┼äcu nawet wycieczki do Chin obiecywane przez jednego z wojewod├│w – wszystko to ┼Ťwiadczy o raczej nik┼éym zainteresowaniu, zar├│wno konstytucj─ů, jak i integracj─ů europejsk─ů…

- To referendum zosta┼éo przygotowane w dosy─ç kr├│tkim czasie. Dlatego te┼╝ i propaganda w sprawie tego referendum, prowadzona przez PSD, czyli socjalist├│w, by┼éa stosunkowo natr─Ötna. Ludzie byli tym troch─Ö zdezorientowani, troch─Ö zm─Öczeni. Na to na┼éo┼╝y┼éa si─Ö rzeczywi┼Ťcie pewna apatia spo┼éeczna – w zesz┼éym roku by┼éo sporo afer korupcyjnych, kt├│re zosta┼éy mocno nag┼éo┼Ťnione. Tu┼╝ po referendum odwo┼éanych zosta┼éo trzech ministr├│w – o┼Ťwiaty, integracji europejskiej, sekretarz rz─ůdu.

Zw┼éaszcza defraudacja pieni─Ödzy z Funduszu Leonardo da Vinci przez minister ds. integracji europejskiej musia┼éa wywo┼éa─ç wstrz─ůsaj─ůce wra┼╝enie…

- C├│┼╝, taka jest specyfika korupcji, Rumuni musz─ů sobie z tym poradzi─ç. Obecnie rz─ůdz─ůca partia jest poza tym odbierana przez media jako partia ludzi skorumpowanych i prowadz─ůcych niejasne interesy.
Ale wracaj─ůc do referendum konstytucyjnego. Nie mo┼╝na go traktowa─ç jako wyrazu poparcia dla UE – gdyby referendum w sprawie akcesji odby┼éo si─Ö dzi┼Ť, uwa┼╝am, ┼╝e frekwencja by┼éaby znacznie wy┼╝sza. Oboj─Ötno┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa wynika┼éa raczej z tego, ┼╝e by┼éa to kwestia wewn─Ötrzna, ┼╝e poprawki nie zmienia┼éy istoty funkcjonowania pa┼ästwa. Popar┼éy je wszystkie partie.

Z wyj─ůtkiem skrajnego nacjonalisty Vadima Tudora.

- Tak, Tudor ich nie popar┼é, rzeczywi┼Ťcie wezwa┼é do bojkotu referendum.
Korupcja sta┼éa si─Ö w Rumunii najbardziej rozpowszechnion─ů patologi─ů spo┼éeczn─ů.

Jak j─ů zwalcza─ç?

- To trudne pytanie. Na pewno Rumuni zdaj─ů sobie spraw─Ö ze skali zjawiska i wagi problemu, artyku┼éy na temat korupcji ukazuj─ů si─Ö w prasie rumu┼äskiej w┼éa┼Ťciwie codziennie – gdy otwiera si─Ö gazet─Ö mo┼╝na przeczyta─ç o tym, kto jest skorumpowany, kto twierdzi, ┼╝e gdzie┼Ť wyst─Öpuje korupcja, kto odpiera te zarzuty. To ju┼╝ rzeczywi┼Ťcie nag┼éo┼Ťniony problem. Korupcja si─Öga rzeczywi┼Ťcie wysoko i bez radykalnego odci─Öcia si─Ö elit od tego zjawiska uzdrowienie systemu b─Ödzie trudne. PSD cz─Ö┼Ťciowo wprowadzi┼éa jakie┼Ť mechanizmy oczyszczenia, usuni─Öto cz─Ö┼Ť─ç dzia┼éaczy lokalnych, ale nie nast─ůpi┼éo podobne oczyszczenie na szczeblu centralnym.

Podajmy przyk┼éad, premier Adrian Nastase broni┼é minister ds. integracji europejskiej, sugeruj─ůc dziennikarzom, ┼╝e pisanie o tej aferze zaszkodzi procesowi integracji z UE…

- To niestety sta┼éy argument – krytykuj─ůc aktualny rz─ůd, szkodzimy procesowi integracji, a tym samym ca┼éemu krajowi.

Problemy ma te┼╝ opozycja – koalicja PNL i Partii Demokratycznej, pr├│buj─ůc zarejestrowa─ç nazw─Ö Sprawiedliwo┼Ť─ç i Prawda (Dreptate si Adevar) – napotka┼éa problemy s─ůdowe.

- Nie mogli zarejestrowa─ç skr├│tu DA, co oznacza┼éoby po rumu┼äsku „tak”. S─ůd argumentowa┼é, ┼╝e nie mo┼╝na u┼╝ywa─ç jako skr├│tu s┼éowa „DA”, bo to zbyt mocno sugeruje wyborcy, jak g┼éosowa─ç. Ostatecznie uda┼éo si─Ö zarejestrowa─ç ten skr├│t, cz─Ö┼Ťciowo na pewno pod naciskiem medi├│w. Ale ta sprawa to te┼╝ w pewnej mierze dow├│d nacisk├│w na s─ůdownictwo, przejawiaj─ůcych si─Ö tak, ┼╝e pewne sprawy s─ů mocno przeci─ůgane albo zaczyna si─Ö sprawy, kt├│re maj─ů sprawia─ç oponentom problemy.

Czy PNL ma szanse na przej─Öcie w┼éadzy? Bior─ůc pod uwag─Ö powszechn─ů opini─Ö o szefie PNL Theodorze Stolajanie, kt├│ry uchodzi za polityka o czystych r─Ökach, eksperta (by┼éy premier w latach 1991-1992, p├│┼║niej ekspert Banku ┼Üwiatowego) prawica mo┼╝e by─ç postrzegana jako potencjalny uzdrowiciel pa┼ästwa.

- PNL ma oczywi┼Ťcie szanse na zwyci─Östwo wyborcze. Stolajan to jeden z najbardziej popularnych polityk├│w w Rumunii. Ma du┼╝e szanse w listopadowych wyborach prezydenckich. Zreszt─ů w tym roku wypadaj─ů tak┼╝e wybory lokalne w czerwcu, oraz parlamentarne, kt├│re odb─Öd─ů si─Ö p├│┼║n─ů jesieni─ů.
Publikowane sukcesywnie sonda┼╝e pokazuj─ů, ┼╝e PSD ma ok. 40 proc. poparcia, wi─Öc „na dwoje babka wr├│┼╝y┼éa”. Opozycja, koalicja PNL-PD, ma ponad 20 proc., skrajny nacjonalista Vadim Tudor – kilkana┼Ťcie procent. Ion Iliescu, obecny prezydent, nie b─Ödzie kandydowa┼é – lecz gdyby startowa┼é, mia┼éby du┼╝e szanse na kolejn─ů, w pewnym sensie czwart─ů, kadencj─Ö. Wed┼éug konstytucji ju┼╝ jednak nie mo┼╝e si─Ö ubiega─ç o to stanwisko i jasno zapowiedzia┼é, ┼╝e nie b─Ödzie. Z pewno┼Ťci─ů w tych wyborach rywalizowa─ç b─Öd─ů kandydat PSD, Theodor Stolajan i Vadim Tudor. Jest te┼╝ mo┼╝liwe, ┼╝e wystartuje inna popularna posta─ç sceny politycznej – minister spraw zagranicznych. W rankingach polityk├│w ciesz─ůcych si─Ö najwi─Ökszym zaufaniem spo┼éecznym plasuje si─Ö on zawsze bardzo wysoko.
Cho─ç nieoficjalnie mo┼╝na te┼╝ spotka─ç opinie, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç sonda┼╝y jest manipulowana przez polityk├│w. Czy jest tak rzeczywi┼Ťcie – nie wiadomo. Niemniej jednoznacznie mo┼╝na stwierdzi─ç, ┼╝e istniej─ů trzy partie o mniej wi─Öcej por├│wnywalnej sile – PSD, PNL i PD. Z nimi chcia┼éby r├│wnie┼╝ rywalizowa─ç nacjonalista Vadim Tudor, kt├│ry radykalnie „wybiela” sw├│j wizerunek.

Nie chce ju┼╝ zamyka─ç Rom├│w na stadionach?…

- Dok┼éadnie rzecz ujmuj─ůc, to Tudor powiedzia┼é, ┼╝e „b─Öd─ů mia┼éy miejsce egzekucje na stadionach, wed┼éug modelu chi┼äskiego”, natomiast je┼Ťli chodzi o Rom├│w, to chcia┼é ich zamyka─ç w obozach pracy.
Tudor odchodzi od stadion├│w, antysemityzmu, ostatnio jego wypowiedzi s─ů wr─Öcz – jak na niego – szokuj─ůce, bo powiedzia┼é, ┼╝e chcia┼é przeprosi─ç wszystkich tych, kt├│rych kiedykolwiek szkalowa┼é w swoich wyst─ůpieniach. Stwierdzi┼é te┼╝, ┼╝e nie jest antysemit─ů, lecz filosemit─ů. Wynaj─ů┼é izraelsk─ů firm─Ö public relations by poprowadzi┼éa jego kampani─Ö. Chcia┼é pojecha─ç pod ┼Ücian─Ö P┼éaczu, ┼╝eby przeprosi─ç za udzia┼é Rumunii w Holokau┼Ťcie, cho─ç par─Ö lat wcze┼Ťniej stawia┼é pomniki marsza┼ékowi Antonescu [przyw├│dcy rumu┼äskich faszyst├│w]. Ewidentnie s─ů to dzia┼éania, by pokaza─ç wszystkim, ┼╝e nie jest politykiem ekstremalnym. ┼╗e mo┼╝na si─Ö z nim dogada─ç, ┼╝e prowadzi zrozumia┼é─ů polityk─Ö, ┼╝e si─Ö zmieni┼é. Nie ma szerokiego „rynku” na jego dotychczasow─ů polityk─Ö, na radykalny ekstremizm. Sonda┼╝e pokazuj─ů, ┼╝e jest to tylko par─Ö procent – do dziesi─Öciu powiedzmy.

Ale wystarcza, ┼╝eby si─Ö zaczepi─ç w parlamencie.

- Ale i tak trzeba zmodyfikowa─ç postaw─Ö. Tudor ma pewien potencja┼é, gdy┼╝ ma stabilny elektorat niezadowolonych. W Rumunii nie ┼╝yje si─Ö najlepiej, na tym mo┼╝na zbi─ç znaczny kapita┼é polityczny. Czy mu si─Ö uda – zobaczymy.

RYNKI W DRODZE DO ATRAKCYJNOŚCI
Prywatyzacja w Bu┼égarii jest ju┼╝ stosunkowo dobrze zaawansowana – sprzedano telekomunikacyjnego giganta BTC, wielki bank DSK, setki innych przedsi─Öbiorstw. Natomiast w Rumunii – wr─Öcz przeciwnie. Czy┼╝by nie by┼éo tam co prywatyzowa─ç?

- Oczywi┼Ťcie, ┼╝e s─ů tam firmy do prywatyzacji, ale proces ten idzie dosy─ç ┼Ťlamazarnie w ostatnich dw├│ch latach. W tym roku maj─ů zosta─ç sprywatyzowane trzy du┼╝e przedsi─Öbiorstwa sektora energetycznego. Jest te┼╝ sporo mniejszych przedsi─Öbiorstw przeznaczonych do prywatyzacji, ale pojawiaj─ů si─Ö kolejne problemy – odbi├│r spo┼éeczny, akty w┼éasno┼Ťci, kontrakty.

Korupcja, niech─Ö─ç do „wyprzeda┼╝y d├│br narodowych zachodnim kapitalistom”?

- Przy sprzeda┼╝y du┼╝ych przedsi─Öbiorstw ta niech─Ö─ç oczywi┼Ťcie istnieje, gdy┼╝ w przypadku wielkich firm pa┼ästwowych, nierentownych z ekonomicznego punktu widzenia, pewne jest, ┼╝e b─Öd─ů redukcje zatrudnienia, restrukturyzacja – by zak┼éad przynosi┼é doch├│d. Naturalny jest wi─Öc op├│r spo┼éeczny. Pensje nie s─ů du┼╝e, a jak w wyniku restrukturyzacji zabraknie ich w og├│le, to w gruncie rzeczy nie ma z czego ┼╝y─ç.
Oczywi┼Ťcie prywatyzacja daje te┼╝ du┼╝e pole do manewru, je┼Ťli chodzi o afery korupcyjne. W ostatnich tygodniach na jaw wysz┼éa cho─çby afera zwi─ůzana z prywatyzacj─ů jednego z przedsi─Öbiorstw przemys┼éu tytoniowego, kt├│re zosta┼éo sprzedane za ┼Ťmieszne pieni─ůdze jednemu z biznesmen├│w rumu┼äskich, wiele poni┼╝ej ceny gruntu, na kt├│rym s─ů budynki tych zak┼éad├│w.

W Bułgarii prywatyzacja jest łatwiejsza?

- Tak, cho─ç oczywi┼Ťcie r├│wnie┼╝ tam pojawiaj─ů si─Ö problemy. Ale BTC w ko┼äcu sprzedano.

W zesz┼éym roku pobito rekord inwestycji zagranicznych w Bu┼égarii – 1,5 mld dolar├│w. Z czego wynika ten rekord?

- Z klimatu stworzonego przede wszystkim przez rz─ůd. Inwestorzy ch─Ötniej zak┼éadaj─ů firmy w krajach, nazwijmy to, gospodarczo bardziej przewidywalnych, gdzie korupcja jest mniejsza, s─ů warunki prowadzenia biznesu. To mi─Ödzy innymi sukces rz─ůdu.
Sama perspektywa akcesji Bu┼égarii do UE lokuje ten kraj w sferze stabilno┼Ťci gospodarczo-politycznej, to nie jest ju┼╝ typowy „Dziki Wsch├│d”. Tam s─ů przewidywalne warunki do prowadzenia dzia┼éalno┼Ťci.
Na jakim etapie rozwoju znalaz┼éy si─Ö dzi┼Ť Bu┼égaria i Rumunia?
Staj─ů si─Ö partnerami Zachodu – przewidywalnymi i w pewnej mierze atrakcyjnymi, pod k─ůtem rynku, po┼éo┼╝enia. Oba, np. pod wzgl─Ödem turystyki, maj─ů niesamowicie du┼╝o do zaoferowania: morze, g├│ry, Dunaj, zabytki – od staro┼╝ytno┼Ťci po wsp├│┼éczesno┼Ť─ç. To samo z czasem b─Ödzie si─Ö rozci─ůga─ç na wszystkie p┼éaszczyzny kontakt├│w z Sofi─ů i Bukaresztem.

Dzi─Ökuj─Ö za rozmow─Ö.

JeÂli chcesz przeczytaŠ ca│y artyku│ zaloguj siŕ
JeÂli nie posiadasz konta, zarejestruj siŕ

wersja do wydruku



AktualnoÂci:
Japońskie fascynacje...
Koreańska awangarda ...
Akustyczna Marika...
Wszystkie wojny fotor...
Naga prawda o pilotac...

Kapela ze Wsi Warszawa

Kimar Studio

wypady.pl

Puls Swiata (C)2003