Puls Žwiata
Wtorek, 19 pa╝dziernika 2021www.puls-swiata.pl
Puls Žwiata


RAPORT: Ropa naftowa

UE: Prezydencja Irlandii

MOST NA WSCHÓD: BUŁGARIA RUMUNIA MACEDONIA

IRAK: Rada Rz─ůdz─ůca

NIETOLERANCJA

INDIE-CHINY: Wy┼Ťcig gigant├│w

Indonezja: Teatr lalek

KOREA POŁUDNIOWA: Religie

Iran po wyborach

Strefa Kultury:
Literatura

Teatr

Kino

Muzyka

Wystawa

Kanon

BIBLIOTEKA:
LINKI

KSIĄŻKI

DOKUMENTY

GALERIA FOTO

 
ZALOGUJ



MOST NA WSCHÓD: BUŁGARIA RUMUNIA MACEDONIA

TESTAMENT PREZYDENTA
Autor: Wojciech Szczepański

┼Ümier─ç Borisa Trajkovskiego (1956-2004), do jakiej dosz┼éo 26 lutego br. w Hercegowinie (w pobli┼╝u granicy z Czarnog├│r─ů), wskutek katastrofy samolotu prezydenta Macedonii lec─ůcego ze Skopia do Mostaru, to drugi z najwi─Ökszych ba┼éka┼äskich dramat├│w, po zamachu na premiera Serbii Zorana Dzindzicia, jakie rozegra┼éy si─Ö w ostatnich dwunastu miesi─ůcach.

Boris Trajkovski urodzi┼é si─Ö w 1956 r. By┼é z wykszta┼écenia prawnikiem, uko┼äczy┼é Uniwersytet ┼Üw. Cyryla i Metodego w Skopiu, stolicy Macedonii. Opr├│cz prawniczego posiada┼é tak┼╝e wykszta┼écenie teologiczne (teologia protestancka), zdobyte w Stanach Zjednoczonych. W prawos┼éawnej Macedonii kariera polityczna pastora ko┼Ťcio┼éa metodyst├│w (B. T. by┼é czynny na polu duszpasterskim) stanowi┼éa ewenement sam w sobie i naturalnie skazywa┼éa go na krytyk─Ö macedo┼äskiej cerkwi (jeden z jej hierarch├│w zarzuci┼é prezydentowi jesieni─ů 1999 r. ┼╝e reprezentuje interesy sekt).

G┼éow─ů pa┼ästwa zosta┼é B. Trajkovski po raz pierwszy w listopadzie 1999 r. W momencie tragicznej ┼Ťmierci by┼é przed p├│┼émetkiem swej drugiej prezydenckiej kadencji. W 1999 r. na stanowisku g┼éowy pa┼ästwa macedo┼äskiego zmieni┼é B. Trajkovski postkomunist─Ö Kiro Gligorova (ur. 1917, prezydent w latach 1991-1999), powszechnie uwa┼╝anego za „ojca macedo┼äskiej niepodleg┼éo┼Ťci”. W wyborczym wy┼Ťcigu do prezydenckiego fotela, przewag─ů zaledwie 77 tys. g┼éos├│w pokona┼é socjalist─Ö Tito Petkovskiego z partii SDSM (notabene r├│wnie┼╝ prawnika wykszta┼éconego na U┼Üw.CiM). SDSM bardzo d┼éugo nie uznawa┼éa zwyci─Östwa Trajkovskiego, kwestionuj─ůc liczb─Ö g┼éos├│w oddanych na niego przez Alba┼äczyk├│w. Wyst─Öpuj─ůc w mediach liderzy SDSM okre┼Ťlali nowo wybran─ů g┼éow─Ö pa┼ästwa „obywatelem Trajkovskim” nie za┼Ť „prezydentem”.

Przed obj─Öciem urz─Ödu prezydenckiego B. Trajkovski pracowa┼é jako radca prawny, a tak┼╝e jako wiceszef macedo┼äskiego MSZ w rz─ůdzie premiera Ljupczo Georgeevskiego. Obok tego ostatniego, Trajkovski nale┼╝a┼é do g┼é├│wnych lider├│w rz─ůdz─ůcej Macedoni─ů w latach 1997-2001, prawicowej i prozachodniej, posiadaj─ůcej nacjonalistyczne korzenie, partii VMRO-DPMNE (Wewn─ůtrzmacedo┼äskiej Organizacji Rewolucyjnej – Demokratycznej Partii Macedo┼äskiej Jedno┼Ťci Narodowej). Kariera polityczna Trajkovskiego uleg┼éa przyspieszeniu w trakcie kryzysu wywo┼éanego jugos┼éowia┼äsko-natowskim konfliktem o Kosowo.

Trajkovski, b─Öd─ůc cz┼éonkiem sztabu kryzysowego powo┼éanego przez macedo┼äskie w┼éadze w Skopie, sta┼é si─Ö w├│wczas szerzej znany spo┼éecze┼ästwu dzi─Öki cz─Östemu uczestnictwu w programach telewizyjnych. Kryzys kosowski, podczas kt├│rego macedo┼äski rz─ůd, wbrew proserbskim nastrojom znacznej cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa, konsekwentnie opowiada┼é si─Ö za zaktywizowaniem wsp├│┼épracy Macedonii i NATO (w jej ramach pozwolono Paktowi utworzy─ç bazy w Republice) oraz za udzielaniem pomocy rzeszy alba┼äskich uchod┼║c├│w (pomimo wi─ů┼╝─ůcych si─Ö z tym problem├│w ekonomicznych oraz daj─ůcych si─Ö przewidzie─ç nast─Öpstw spo┼éeczno-demograficznych tego rodzaju pomocy) – umocni┼é wyra┼║nie pozycj─Ö prawicowego obozu rz─ůdz─ůcego. Wywar┼éo to p├│┼║niej wp┼éyw na przebieg kampanii w wyborach prezydenckich 1999 roku. Decyzje polityczne macedo┼äskiej prawicy, dotycz─ůce zacie┼Ťnienia partnerstwa z NATO i pomocy dla Alba┼äczyk├│w zjedna┼éy bowiem dla polityki VMRO-DPMNE i jej kandydata, znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç ludno┼Ťci alba┼äskoj─Özycznej. To w┼éa┼Ťnie jej poparcie dla Trajkovskiego, kt├│re przysz┼éo po tym jak w pierwszej turze wybor├│w przepadli kandydaci alba┼äscy, zdecydowa┼éo o tym, ┼╝e macedo┼äska polityka, tradycyjnie (i w „czasach jugos┼éowia┼äskich” i po 1991r.) kszta┼étowana g┼é├│wnie przez lewic─Ö – zosta┼éa na pewien okres czasu zdominowana przez prawic─Ö narodow─ů, pos─ůdzan─ů wcze┼Ťniej o sk┼éonno┼Ťci do podsycania narodowo┼Ťciowych antagonizm├│w. Zgoda mi─Ödzy macedo┼äsk─ů prawic─ů i Alba┼äczykami przetrwa┼éa do czasu wybuchu zamieszek kt├│re w 2001 r. wywo┼éali w ok. Tetova partyzanci z UCK.

Wskutek powa┼╝nego kryzysu wewn─Ötrznego jaki ogarn─ů┼é Macedoni─Ö w 2001 r. prawica stopniowo zacz─Ö┼éa traci─ç autorytet, sk┼éad gabinet├│w zacz─ů┼é si─Ö cz─Östo zmienia─ç, a przez pewien czas krajem rz─ůdzi┼éa nawet szeroka koalicja zgody narodowej, zawarta przez prawic─Ö z lewic─ů spod szyldu SDSM. Wybory, kt├│re odby┼éy si─Ö jesieni─ů 2002 r. wygra┼éa lewica, kt├│r─ů sytuacja polityczna zmusi┼éa do zawarcia koalicji z parti─ů alba┼äsk─ů BDI (macedo┼äski skr├│t DUI) Alego Ahmetiego, g┼é├│wnego lidera partyzanckich wyst─ůpie┼ä Alba┼äczyk├│w maj─ůcych miejsce rok wcze┼Ťniej. W okresie rz─ůd├│w lewicy prezydent Boris Trajkovski cieszy┼é si─Ö raz mniejszym, raz wi─Ökszym poparciem spo┼éecznym, d─ů┼╝y┼é jednak niez┼éomnie do pracy na rzecz konsensusu politycznego w swym kraju.

Niezmiennie optowa┼é za wi─Ökszym upodmiotowieniem Alba┼äczyk├│w w pa┼ästwie macedo┼äskim. Got├│w by┼é amnestionowa─ç wielu os─ůdzonych za zamieszki 2001 r. obywateli narodowo┼Ťci alba┼äskiej i sta─ç na stra┼╝y porozumienia ramowego zawartego w Ochrydzie w 2001 r. By┼éa to szczeg├│lnie niewdzi─Öczna rola, bowiem zapisami tego porozumienia przemodelowano wewn─ůtrzpa┼ästwowe relacje macedo┼äsko-alba┼äskie w duchu tolerancji i ust─Öpstw strony macedo┼äskiej na rzecz Alba┼äczyk├│w, co naturalnie nie spodoba┼éo si─Ö wszystkim Macedo┼äczykom. Stanie si─Ö architektem a nast─Öpnie adwokatem porozumienia z Ochrydy ┼Ťci─ůgn─Ö┼éo zreszt─ů na B. Trajkovskiego pot─Öpienie wi─Ökszo┼Ťci polityk├│w VMRO-DPMNE, na czele z Ljupczo Georgeevskim. Z prezydenta wyniesionego do w┼éadzy przez t─Ö prawicow─ů parti─Ö sta┼é si─Ö Trajkovski szybko „zdrajc─ů prawicy narodowej i Ojczyzny”. Coraz bardziej za to cenili go partnerzy zagraniczni oraz zamieszkuj─ůcy nad Wardarem Alba┼äczycy (poza skrajn─ů ekstrem─ů) i Turcy.

Mniej znan─ů kart─ů aktywno┼Ťci Borisa Trajkovskiego, jak─ů zapisa┼é on jeszcze w swej pierwszej kadencji prezydenckiej, by┼éo d─ů┼╝enie do poprawy stosunk├│w Macedonii z Chinami. Doprowadzono do tego w latach 2001-2002. Warto zatrzyma─ç si─Ö bli┼╝ej przy tym w─ůtku.

Prawica macedo┼äska po ukonstytuowaniu swych rz─ůd├│w doprowadzi┼éa w 1998 r. do nawi─ůzania stosunk├│w z Tajwanem, co sta┼éo si─Ö wbrew woli ├│wczesnego prezydenta kraju Kiro Gligorova oraz znacznej cz─Ö┼Ťci elit lewicowych. Zadzierzgni─Öcie wi─Özi politycznych i ekonomicznych z Tajwanem doprowadzi┼éo do ostrych reakcji Pekinu. Porozumienie z Tajwanem mia┼éo zaowocowa─ç dla Macedonii miliardowymi inwestycjami Azjat├│w, a tym samym ratowa─ç bud┼╝et biednego pa┼ästwa. Za t─Ö cen─Ö koalicja rz─ůdowa ryzykowa┼éa ostry sp├│r dyplomatyczny z azjatyckim mocarstwem oraz powa┼╝ne napi─Öcia w macedo┼äskim parlamencie (Sobraniu). R├│wnie┼╝ nastroje spo┼éeczne wskazywa┼éy na krytyczny stosunek wi─Ökszo┼Ťci ludno┼Ťci wobec posuni─Ö─ç w┼éadz. W korzy┼Ťci z uk┼éad├│w z Tajwanem na og├│┼é nie wierzono. W Chinach upatrywano natomiast do┼Ť─ç powszechnie powa┼╝nego sojusznika politycznego, kt├│ry dysponuj─ůc kapita┼éem mocarstwowej pozycji, jak r├│wnie┼╝ znacznymi mo┼╝liwo┼Ťciami gospodarczymi, by┼éby ze wszech miar po┼╝─ůdanym partnerem dla s┼éabej i ma┼éej Macedonii. Uk┼éad z Tajwanem nie spe┼éni┼é pok┼éadanych w nim nadziei. Cz─Ö┼Ťciowo sta┼éo si─Ö tak z racji niestabilno┼Ťci Macedonii, kt├│ra stopniowo traci┼éa na atrakcyjno┼Ťci w oczach potencjalnych tajwa┼äskich inwestor├│w, cz─Ö┼Ťciowo za┼Ť wskutek nieprzychylnego klimatu w samej Macedonii, gdzie coraz ostrzej kontestowano zwi─ůzki Skopia z Taipej.

W czerwcu 2001 r. dosz┼éo do odnowienia stosunk├│w Macedonii z Chinami. D┼éugo jednak nie zanosi┼éo si─Ö na prawdziwe zbli┼╝enie. Starano si─Ö jednak prowadzi─ç przygotowywania do┼ä i w kolejnym roku osi─ůgni─Öty zosta┼é po┼╝─ůdany skutek. Potencjalny rozw├│j relacji z Pekinem da┼é Macedo┼äczykom nadziej─Ö powa┼╝nych korzy┼Ťci. Mimo olbrzymich dysproporcji mi─Ödzy obydwoma krajami swoje cele posiada┼éa bowiem w Macedonii r├│wnie┼╝ strona chi┼äska. Po starannych przygotowaniach wiosn─ů 2002 r. prezydent Boris Trajkovski. z┼éo┼╝y┼é wizyt─Ö w Pekinie. Nast─Öpca Kiro Gligorova, opowiadaj─ůcego si─Ö zawsze za partnerstwem z Chinami, odni├│s┼é w Chinach do┼Ť─ç znaczny, jak na reprezentanta tak ma┼éego pa┼ästwa, sukces dyplomatyczny. Wizyta trwa┼éa a┼╝ pi─Ö─ç dni i nadano jej szczeg├│ln─ů opraw─Ö. W jej efekcie Chiny zdecydowa┼éy o w┼é─ůczeniu si─Ö na forum ONZ i innych wa┼╝nych organizacji mi─Ödzynarodowych w lobbing na rzecz Macedonii w sprawie tak presti┼╝owej dla tego pa┼ästwa, jak prawo oficjalnego u┼╝ywania nazwy “Macedonia” w stosunkach dyplomatycznych i nomenklaturze prawno-mi─Ödzynarodowej. Jang Zemin wypowiadaj─ůc si─Ö publicznie oznajmi┼é, i┼╝ “protajwa┼äski awanturyzm pojedynczych polityk├│w macedo┼äskich, nie maj─ůcych poparcia w samej Macedonii, nie stanowi i stanowi─ç nie b─Ödzie odt─ůd nigdy wi─Öcej przeszkody we wsp├│┼épracy narodu chi┼äskiego i macedo┼äskiego”. J. Zemin i ├│wczesny premier Hui Rongxhi, wyrazili te┼╝ przekonanie, ┼╝e w nieodleg┼éej przysz┼éo┼Ťci mo┼╝liwa b─Ödzie wizyta w Pekinie premiera Ljupczo Georgeevskiego (od jesieni 2002 r. premierem jest Branko Crvenkovski z SDSM). R├│wnie┼╝ ministrowie spraw zagranicznych obu pa┼ästw znale┼║li wsp├│lny j─Özyk. Po kluczowych s┼éowach i prze┼éomowych deklaracjach, zaka┼äczaj─ůcych peki┼äsko-skopskie napi─Öcia, mo┼╝na by┼éo prowadzi─ç dalsze merytoryczne rozmowy na temat o┼╝ywienia bilateralnych stosunk├│w politycznych i ekonomicznych.

Strona chi┼äska w ich rezultacie anga┼╝owa─ç ma si─Ö inwestycyjnie i technologicznie w budow─Ö macedo┼äskiej hydroelektrowni “Kozjak”. To fundamentalny projekt gospodarczy, rozpocz─Öty przez prawicowe macedo┼äskie w┼éadze. W przysz┼éo┼Ťci mo┼╝liwe b─Ödzie te┼╝ prowadzenie przez Chi┼äczyk├│w prac nad kolejn─ů tego typu budow─ů – “Czebren”. Dora┼║na i d┼éugofalowa korzy┼Ť─ç z tych plan├│w mo┼╝e by─ç dla Macedo┼äczyk├│w znaczna. Chiny z kolei doprowadz─ů do wej┼Ťcia swojego kapita┼éu i technologii w tak istotny obszar. Nale┼╝y ocenia─ç to w kategoriach zdobycia wa┼╝nego przycz├│┼éka w regionie. Wiadomo, ┼╝e Chi┼äczykom na nim zale┼╝y. Chiny by┼éy wszak┼╝e najpowa┼╝niejszym inwestorem w Serbii w czasach Slobodana Miloszevicia. Teraz, gdy politycy i ekonomi┼Ťci belgradzcy i podgoriccy, wi─ů┼╝─ů Serbi─Ö i Czarnog├│r─Ö z inwestorami i rynkami zachodnimi, Chiny uzyskuj─ů inn─ů furtk─Ö na Ba┼ékany. Jest ni─ů Macedonia. Wa┼╝na pod wzgl─Ödem geostrategicznym i politycznym w grze wielkich mocarstw oraz Turcji i pa┼ästw z Macedoni─ů s─ůsiaduj─ůcych: Bu┼égarii, Grecji, Albanii oraz Wsp├│lnoty SCG (nawiasem m├│wi─ůc por├│┼╝nionej ostatnio z Macedoni─ů na tle spraw handlowych oraz napi─Ö─ç mi─Ödzy cerkwiami serbsk─ů i macedo┼äsk─ů).

Innymi istotnymi (obok macedo┼äsko-alba┼äskiego czy chi┼äskiego) w─ůtkami, kt├│rych rozpatrywanie wi─ůza─ç nale┼╝y z prezydentur─ů B. Trajkovskiego s─ů: unijny i polski.

B. Trajkovski opowiada┼é si─Ö za przyspieszeniem integracji kraju z UE. Jak wiadomo idzie ona mozolnie. Macedonia, cho─ç r├│wnie┼╝ obecnie posiadaj─ůca w┼éadze zorientowane na partnerstwo z UE, daleka jest od integracji z t─ů struktur─ů. Jest tak z racji jej niestabilno┼Ťci. Podobna sytuacja panuje zreszt─ů obecnie w relacjach pa┼ästwa z NATO, a formu┼éa PdP nie znaczy dla Macedonii zbyt wiele. W odczuciu wi─Ökszo┼Ťci macedo┼äskiego spo┼éecze┼ästwa NATO chcia┼éoby zreszt─ů bardziej (o ile w og├│le) obecno┼Ťci w tym ba┼éka┼äskim kraju w charakterze protektora ni┼╝ partnera. Zmar┼éy tragicznie prezydent posiada┼é jednak pewien polityczny autorytet w UE (dobre relacje ┼é─ůczy┼éy go m. in. z jej obecn─ů, irlandzk─ů prezydencj─ů) oraz w Waszyngtonie. Obecnie jego brak mo┼╝e by─ç zatem dotkliwie odczuwalny.

┼╗yczliwe relacje ┼é─ůczy┼éy B. Trajkovskiego r├│wnie┼╝ z w┼éadzami polskimi – zw┼éaszcza z prezydentem Aleksandrem Kwa┼Ťniewskim, a wcze┼Ťniej z gabinetem Jerzego Buzka.

Ostatnio jednak pierwszoplanowym sojusznikiem dla Macedonii, wskutek r├│┼╝nych dyplomatycznych zawirowa┼ä stawa─ç zacz─Ö┼éy si─Ö wewn─ůtrz UE Niemcy. Tym samym zmniejszy┼éy si─Ö szanse na odgrywanie takiej roli po 1 V br. przez Polsk─Ö. Kluczowym partnerem Macedonii w przestrzeni od Ba┼étyku do Morza Egejskiego, staje si─Ö z kolei obecnie Rumunia. Najprawdopodobniej projektowana jest ona przez Skopie na przysz┼éego ┼é─ůcznika kraju z Zachodem (tak┼╝e z NATO, do kt├│rego wcze┼Ťniej postjugos┼éowia┼äska republika chcia┼éa zbli┼╝a─ç si─Ö g┼é├│wnie via Polska i Turcja).

Czy ┼Ťmier─ç B. Trajkovskiego, bardzo aktywnie w┼é─ůczaj─ůcego si─Ö w kszta┼étowanie kursu dyplomacji swego pa┼ästwa – zmieni co┼Ť w tych priorytetach? By─ç mo┼╝e. Nale┼╝y si─Ö jednak obawia─ç, ┼╝e zmiany te, je┼Ťli nast─ůpi─ů, b─Öd─ů ma┼éo korzystne z punktu widzenia Polski. Lewicowy rz─ůd Macedonii mo┼╝e bowiem zintensyfikowa─ç zarysowany z ko┼äcem zesz┼éego roku kurs proniemiecki, kt├│ry w wydaniu prezydenta Macedonii rekrutuj─ůcego si─Ö z szereg├│w prawicy i zdeklarowanego w swych sympatiach do Polski, wygl─ůda┼éby z pewno┼Ťci─ů inaczej, ni┼╝ w├│wczas gdy decydowa─ç o jego charakterze zaczn─ů wy┼é─ůcznie lewicowe ┼Ťrodowiska obydwu kraj├│w.

JeÂli chcesz przeczytaŠ ca│y artyku│ zaloguj siŕ
JeÂli nie posiadasz konta, zarejestruj siŕ

wersja do wydruku



AktualnoÂci:
Japońskie fascynacje...
Koreańska awangarda ...
Akustyczna Marika...
Wszystkie wojny fotor...
Naga prawda o pilotac...

Kapela ze Wsi Warszawa

Kimar Studio

wypady.pl

Puls Swiata (C)2003