Puls Žwiata
Wtorek, 19 pa╝dziernika 2021www.puls-swiata.pl
Puls Žwiata


RAPORT: Samostanowienie narod├│w

UE: TRAKTAT KONSTYTUCYJNY

MOST NA WSCHÓD: UKRAINA

NOWA SZTUKA CHIŃSKA

AZERBEJD┼╗AN: Wybory

Amerykanie w Iraku

AFRYKA

RAMZAN AMPUKAJEW

Strefa Kultury:
Literatura

Teatr

Kino

Muzyka

Wystawa

Kanon

BIBLIOTEKA:
LINKI

KSIĄŻKI

DOKUMENTY

GALERIA FOTO

 
ZALOGUJ



MOST NA WSCHÓD: UKRAINA

Wszystko dzieje si─Ö powoli. Wywiad z Mustaf─ů D┼╝emilewem, przewodnicz─ůcym Med┼╝lisu Tatar├│w Krymskich
Autor: Lech Wojciechowski

Czym r├│┼╝ni─ů si─Ö postulaty Tatar├│w Krymskich wysuwane dzisiaj od tych z pocz─ůtku lat 90-tych? Jakie problemy uda┼éo si─Ö rozwi─ůza─ç, a jakie wymagaj─ů jeszcze pracy?

Nasze ┼╝─ůdania w zasadzie nie uleg┼éy zmianie w tym okresie. Od momentu powstania naszego ruchu narodowego ┼╝─ůdania te to: powr├│t ca┼éego narodu do ojczyzny oraz przywr├│cenie statusu Krymu jaki posiada┼é do II Wojny ┼Üwiatowej, tj. narodowo-terytorialnej autonomii.
R├│┼╝nica polega na tym, ┼╝e je┼Ťli do rozpadu ZSRS m├│wili┼Ťmy po prostu o powrocie do stanu przedwojennego, do ustanowienia autonomii terytorialno-narodowej w sk┼éadzie Federacji Rosyjskiej to po rozpadzie
ZSRS zmienili┼Ťmy zdanie, dzi┼Ť nie ma podstaw zjednoczenia z Rosj─ů, teraz jest tu Ukraina i my domagamy si─Ö narodowo-terytorialnej republiki autonomicznej w sk┼éadzie pa┼ästwa ukrai┼äskiego.

Wszystko dzieje si─Ö powoli. Wywiad z Mustaf─ů D┼╝emilewem, przewodnicz─ůcym Med┼╝lisu Tatar├│w Krymskich 1
Fot. Archiwum Mustafy D┼╝emilewa
Niestety Ukraina nie wypracowa┼éa jeszcze strategii, polityki w stosunku do kwestii narodowo┼Ťciowych. Nie uchwalono jeszcze ustawy reguluj─ůcej nasz status prawny. Tak wi─Öc, jak dot─ůd, mamy takie same uprawnienia jak jedna z mniejszo┼Ťci narodowych, a mniejszo┼Ťci narodowych na Ukrainie jest 115 albo 120. W takich okoliczno┼Ťciach nie da si─Ö rozwi─ůza─ç problem├│w narodu krymskotatarskiego. Prawo zr├│wnuje nas z Bu┼égarami, Grekami czy nawet Czukczami, kt├│rzy tu mieszkaj─ů.

A przecie┼╝ Tatarzy opr├│cz Krymu nie maj─ů innej ojczyzny, to nar├│d rdzenny na tej ziemi. W oparciu o ten fakt nale┼╝y tworzy─ç ustaw─Ö. Pa┼ästwopowinno zagwarantowa─ç funkcjonowanie j─Özyka krymskotatars-kiego jako j─Özyka oficjalnego. Nale┼╝y stworzy─ç mechanizm zabezpieczaj─ůcy adekwatn─ů reprezentacj─Ö Tarar├│w Krymskich we wszystkich strukturach w┼éadzy wykonawczej i ustawodawczej. Je┼Ťli chodzi o sprawy socjalne to pa┼ästwo powinno odda─ç ludziom, narodowi to wszystko co zosta┼éo mu bezprawnie odebrane. Do dzi┼Ť nie zwr├│cono nam niczego. Nawet kiedy mo┼╝na to by┼éo zrobi─ç bezbole┼Ťnie. My┼Ťmy nie zajmowali tych dom├│w czy innych pomieszcze┼ä. Chcieli┼Ťmy je po prostu kupi─ç, ale nam ich nie sprzedawano. Rz─ůd o┼Ťwiadczy┼é, ┼╝e rozwi─ů┼╝e nasze problemy socjalne, wydzielaj─ůc na ten cel co rok ┼Ťrodki bud┼╝etowe. Ale tak si─Ö towszystko odbywa, ┼╝e tych ┼Ťrodk├│w jest o wiele za ma┼éo.

Do tej pory na Krym wr├│ci┼éo 75-80 tys. rodzin krymskotatarskich. 85-90 proc. spo┼Ťr├│d nich zrobi┼éo to na w┼éasny koszt. Mieszkanie zdobyli sami, a nie z pomoc─ů pa┼ästwa. Najgorsze jest to, ┼╝e prawo stanowione w pa┼ästwie ukrai┼äskim, cho─ç generalnie nie jest wymierzone przeciwko Tatarom Krymskim czy jakiemu┼Ť innemu narodowi, jest nieprzemy┼Ťlane, nie bierze pod uwag─Ö specyfiki P├│┼éwyspu Krymskiego. We┼║my na przyk┼éad ustaw─Ö ziemsk─ů. Jest tam niby wszystko w porz─ůdku, to znaczy jest zapis m├│wi─ůcy,i┼╝ ziemi─Ö sprzedaje si─Ö tym, kt├│rzy wcze┼Ťniej na niej pracowali, tj. by┼éym cz┼éonkom ko┼échoz├│w. Chocia┼╝ i to jest niesprawiedliwe, bo je┼Ťli cz┼éowiek ┼║le pracowa┼é, by┼é nieproduktywny, to ma i tak takie samo prawo do kupna ziemi [jak ci, kt├│rzy pracowali wydajnie – LW]. No ale zostawmy to na boku. Tatarzy Krymscy nie mogli by─ç tu przecie┼╝ cz┼éonkami ko┼échoz├│w. Dlatego te┼╝ potrzebny by┼é jaki┼Ť specjalny zapis zabezpieczaj─ůcymo┼╝liwo┼Ť─ç uzyskania ziemi przez Tatar├│w Krymskich, kt├│rzy mieszkaj─ůteraz we wsiach. I tego nie zrobiono, co w rezultacie doprowadzi┼éo do sytuacji ostrej dyskryminacji Tatar├│w Krymskich.

A czy jakie┼Ť problemy uda┼éo si─Ö rozwi─ůza─ç? Czy przez ostatnie 12 lat Kij├│w nie podj─ů┼é ┼╝adnych krok├│w, kt├│re ┼Ťwiadczy┼éyby, i┼╝ rozumie, ┼╝e Tatarzy znajduj─ů si─Ö w innej sytuacji ni┼╝ reszta mieszka┼äc├│w Krymu? Czy w jakiej┼Ť sferze kij├│w zastosowa┼é wobec Tatar├│w jakie┼Ť specjalne ┼Ťrodki, u┼éatwienia?

Je┼Ťlibym powiedzia┼é, ┼╝e w og├│le nic si─Ö nie dzieje, nieby┼éoby to zgodne z prawd─ů. Co roku przekazywane s─ů nam pewne ┼Ťrodki finansowe, za te pieni─ůdze co┼Ť si─Ö buduje. Problem polega na tym, ┼╝e wszystko to dzieje si─Ö bardzo powoli. Obecnie ogromny problem stanowi dla nas kwestia nauczania w j─Özyku ojczystym. Przez 12 lat istnienia niepodleg┼éego pa┼ästwa ukrai┼äskiego byli┼Ťmy w stanie otworzy─ç jedynie 12 szk├│┼é z wyk┼éadowym j─Özykiem krymskotatarskim. W tych szko┼éach uczy si─Ö jedynie 10 proc. dzieci. Reszta m┼éodzie┼╝y podlega zatem rusyfikacji.

Realizacja naszych postulat├│w posuwa si─Ö bardzo powoli, a to wszystko, co udaje si─Özrobi─ç, to tylko ze wzgl─Ödu na presj─Ö ze strony samych Tatar├│w Krymskich. Kij├│w ┼╝adnej inicjatywy w tej materii nie wykazuje. Mityngi, demonstracje – i wtedy zaczynaj─ů co┼Ť robi─ç.

Czy teraz – gdy Tatarzy s─ů cz─Ö┼Ťciowo w strukturach w┼éadzy i maj─ů w jakim┼Ť stopniu wp┼éyw na to, co dzieje si─Ö na Krymie – spos├│b walki o realizacj─Ö waszych postulat├│w zmieni┼é si─Ö? S─ů nawet w Radzie Najwy┼╝szej Ukrainy [z list wyborczych bloku „Nasza Ukraina” do Rady Najwy┼╝szej Ukrainy wybrano 2 Tatar├│w Krymskich – Mustaf─Ö D┼╝emilewa oraz Refata Czubarowa – LW].

Co do Rady Najwy┼╝szej Ukrainy to nie mamy ┼╝adnych pretensji. Chodzi o przedstawicielstwo tu, na Krymie. W Radzie Najwy┼╝szej Krymu powinno nas by─ç 13-14deputowanych, ale system wyborczy jest tak skonstruowany, ┼╝e byli┼Ťmy w stanie wybra─ç tylko 7. W wykonawczych strukturach w┼éadzy odsetek Tatar├│w jest jeszcze mniejszy, od 0 proc. np. w s┼éu┼╝bie bezpiecze┼ästwa, gdzie nigdy nie by┼éo ani jednego Tatara, jak za czas├│w sowieckich. W ministerstwie edukacji czy budownictwa odsetek ten si─Öga ok. 5 proc. chocia┼╝ Tatarzy stanowi─ů ponad 13 proc. mieszka┼äc├│w Krymu.

Kto stoi na przeszkodzie realizacji postulat├│w Tatar├│w, Kij├│w czy Symferopol? W┼éadze kt├│rego z tych miast s─ů im przeciwne?

To wszystko jest ze sob─ů powi─ůzane. Kiedy w Autonomii [Autonomiczna Republika Krym – LW] formuje si─Ö rz─ůd, to pozycja zale┼╝y od ilo┼Ťci deputowanych w Radzie Najwy┼╝szej [Autonomii – LW]. Je┼Ťli ma si─Ö 7 deputowanych wobec pozosta┼éych 93... Ponadto na Krymie mamy do czynienia z ostrym szowinizmem wobec Tatar├│w. Jest nawet strach przed Tatarami Krymskimi, ┼╝e za jaki┼Ť czas b─Ödzie ich du┼╝o wi─Öceji kiedy dojd─ů do w┼éadzy, to post─ůpi─ů wobec Rosjan tak, jak Rosjanie wobec nich post─ůpili. No i jest oczywi┼Ťciejeszcze aspekt, powiedzmy „klanowy”. Premier ma swoich ludzi, kt├│rym daje stanowiska i tak si─Ö to dzieje...

A co do Kijowa, to m├│g┼éby wp┼éyn─ů─ç na sytuacj─Ö, jakby chcia┼é. Na przyk┼éad s┼éu┼╝ba bezpiecze┼ästwa nie jest podporz─ůdkowana w┼éadzom Autonomii, a bezpo┼Ťrednio Kijowowi. Tam pracuje ponad 2 tys.ludzi. Dlaczego do tej pory nie ma tam ani jednego Tatara Krymskiego? A dlatego, ┼╝e w tej s┼éu┼╝bie bezpiecze┼ästwa prowadzone s─ů dzia┼éania przeciw narodowi krymskotatarskiemu, przeciw jego Med┼╝lisowi. Oni poszukuj─ů tam metod podzia┼éu narodu krymskotatarskiego, jakie prowokacje przeciwko temunarodowi przygotowywa─ç i z pewno┼Ťci─ů nie chc─ů, aby pracowa┼é tam Tatar Krymski.

A służba ta zależy od Kijowa?

Tylko od Kijowa.

Istnieje powszechne przekonanie, ┼╝e Kij├│w postrzega┼é Tatar├│w na pocz─ůtku lat 90-tych jako potencjalnegosojusznika przeciwko Rosjanom. Takie stanowiskoreprezentowa┼éa cz─Ö┼Ť─ç ukrai┼äskich partii politycznych.Czy by┼éa to polityka w┼éadz w Kijowie?

Nie. Tak jest i teraz. Kiedy Kij├│w ma jakie┼Ť problemy z administracj─ů Krymu, a szczeg├│lnie kiedy zaczynaj─ů si─Ö jakie┼Ť separatystyczne, prorosyjskie nastroje, to oni przypominaj─ů sobie, ┼╝e s─ů tam jacy┼Ť Tatarzy Krymscy.

Wtedy „w┼é─ůczaj─ů” Tatar├│w?

Tak by chcieli. My mamy bardzo dobre stosunki z si┼éami narodowo-demokratycznymi. Obecnie dw├│ch krymskotatarskich deputowanych do Rady Najwy┼╝szej Krymu wchodzi w sk┼éad frakcji Nasza Ukraina. Je┼Ťli chodzi o administracj─Ö prezydenta to bywa r├│┼╝nie. Tam te┼╝ s─ů normalni ludzie, a s─ů te┼╝ tacy, kt├│rych nic nie obchodzi, nawet sama Ukraina.

Prosz─Ö powiedzie─ç, czy istnieje w Kijowie czy w┼Ťr├│d ukrai┼äskich si┼é politycznych jaki┼Ť plan strategiczny wobec Krymu? Plan, w kt├│rym jest miejsce dla Tatar├│w Krymskich? Wydaje si─Ö, ┼╝e po 1995 roku uda┼éo si─Ö powstrzyma─ç separatyzm rosyjski na Krymie i co dalej?

Wie Pan, od 1995 roku sytuacja demograficzna nie uleg┼éa znacz─ůcej zmianie. Je┼Ťli Rosjanie stanowili w├│wczas ok. 70 proc. populacji Krymu, to dzi┼Ť jest ich 67 proc. Nastroje prorosyjskie s─ů jeszcze silne. Co jaki┼Ť czas przyje┼╝d┼╝a tu jaki┼Ť polityk rosyjski du┼╝ego formatu, np. Jurij ┼üu┼╝kow, na Krymie stacjonuje flota czarnomorska(rosyjska). Tak┼╝e te nastroje tu jeszcze istniej─ů. To, co si─Ö zmieni┼éo to fakt, ┼╝e nie s─ů ju┼╝ tak aktywni jak wcze┼Ťniej. My┼Ťleli,┼╝e zrobi─ů referendum, wybior─ů prezydenta, i wybrali prezydenta prorosyjskiego i nic z tego nie wysz┼éo.

Powiedzia┼ébym, ┼╝e Ukraina m─ůdrze rozegra┼éa „ide─Ö rosyjsk─ů”, tak, ┼╝e idea ta sama si─Ö zdyskredytowa┼éa, o┼Ťmieszy┼éa. Wybrali jakiego┼Ť idiot─Ö i dosz┼éo do takiej sytuacji, ┼╝e sami zacz─Öli walczy─ç mi─Ödzy sob─ů i zwraca─ç si─Ö do prezydenta Ukrainy, aby rozstrzygn─ů┼é sp├│r mi─Ödzy nimi. A Rosja oficjalnie o┼Ťwiadczy┼éa, ┼╝e ┼╝adnych terytorialnych pretensji do Ukrainy nie zg┼éasza.

Zrozumieli oni teraz, ┼╝e na razie Krym nie b─Ödzie rosyjski. Teraz chcieliby, aby Ukraina sta┼éa si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů jakiego┼Ť sojuszu s┼éowia┼äskiego na etnicznej osnowie w oparciu o Rosj─Ö, sojuszu Bia┼éorusi, Ukrainy i Rosji. Chodzi im o to, ┼╝eby Ukrain─Ö bardziej zbli┼╝y─ç do Rosji tak, ┼╝eby oni tu si─Ö czuli jak w Rosji. Jasna jest te┼╝ polityka Rosji polegaj─ůca na masowym zakupie nieruchomo┼Ťci na Krymie. Ukrai┼äscy politycy te┼╝ chcieliby kawa┼éek Krymu wyrwa─ç dla siebie. Jednak┼╝e polityki przeciwdzia┼éania Rosji na Krymie Ukraina nie ma. Dlatego to, co teraz dzieje si─Ö w zwi─ůzku z wysp─ů Tuz┼éa wcale mnie nie martwi, a wprost przeciwnie, cieszy mnie to. Ca┼éy czas wszyscy m├│wi─ů, ┼╝e Rosja to nasz s─ůsiad, „bracia S┼éowianie”. No i okaza┼éo si─Ö, prosz─Ö bardzo, oto wasi „bracia S┼éowianie”.

Jak Ukraina odnosi si─Ö do ┼╝─ůda┼ä Tatar├│w dotycz─ůcych autonomii? My┼Ťli Pan, ┼╝e jest prawdopodobne, ┼╝e jest na to gotowa, ┼╝e s─ů si┼éy na Ukrainie, kt├│re mog┼éyby was tu wesprze─ç?N

ie mo┼╝na tak stawia─ç pytania, jak Ukraina odnosi si─Ö do tego problemu, poniewa┼╝ na Ukrainie s─ů r├│┼╝ni ludzie. S─ů ludzie, kt├│rzy w og├│le nie chcieliby ┼╝adnej autonomii,s─ů te┼╝ ludzie, kt├│rzy nie chc─ů Tatar├│w na Krymie... ┼╝eby oni tu wracali. ┼Üwi─Ötej pami─Öci Wiaczes┼éaw Czornowi┼é [przyw├│dca ukrai┼äskiej, demokratycznej partii „Narodowy Ruch Ukrainy”, kt├│ry zgin─ů┼é w 1999 roku w niejasnychokoliczno┼Ťciach w wypadku samochodowym –LW] zwyk┼é mawia─ç, ┼╝e lepiej by┼éoby, aby na Krymie by┼éo niepodleg┼ée pa┼ästwo, nawet Chanat Krymski, a nie rosyjska kolonia. Tak mawia┼é. Teraz te┼╝ wielu ukrai┼äskich polityk├│w narodowo-demokratycznych uwa┼╝a, i┼╝ obecna autonomia krymska to jaki┼Ť absurd. Je┼Ťli ma by─ç autonomia, to powinna ona by─ç narodowo-terytorialna [obecnie autonomia krymska na charakter terytorialny –LW]. Bo je┼Ťli inaczej, to po co ustanawia─ç autonomi─Ö? S─ů te┼╝ tacy co inaczej na to patrz─ů. Uwa┼╝aj─ů Tatar├│w Krymskich za zagro┼╝enie. My┼Ťl─ů, ┼╝e Tatarzy otrzymaj─ů autonomi─Ö, potem czego┼Ť innego za┼╝─ůdaj─ů... i inne narody zaczn─ů domaga─ç si─Ö niezale┼╝no┼Ťci. Taki spos├│b widzenia bliski jest propagandzie rosyjskiej i ona bardzo mocno wspiera taki punkt widzenia. M├│wi─ů, ┼╝e b─Ödzie tu druga Czeczenia...

Wydaje mi si─Ö, ┼╝e przeci─Ötny ukrai┼äski urz─Ödnik, polityk tak patrzy na t─Ö kwesti─Ö: jacy by ci Rosjanie nie byli, to s─ů swoi, S┼éowianie, prawos-┼éawni, z nimimo┼╝na si─Ö dogada─ç, a Tatarzy to jaki┼Ť niezrozumia┼éy nar├│d. Chocia┼╝ je┼Ťli sytuacja si─Ö zaostrza mi─Ödzy nimi wtedy nie s─ů nam przeciwni. S─ů te┼╝ i ukrai┼äscy nacjonali┼Ťci.

OUN? [Organizacja Ukrai┼äskich Nacjonalist├│w nawi─ůzuj─ůca do tradycji Ukrai┼äskiej Powsta┼äczej Armii (UPA) – LW]

OUN? Nie. Oni nie m├│wi─ů otwarcie, ┼╝e czuj─ů jak─ů┼Ť wrogo┼Ť─ç do Tatar├│w Krymskich. Oni doskonale rozumiej─ů, ┼╝e na Krymie g┼é├│wnym zagro┼╝eniem s─ů Rosjaniei ich separatyzm, ale i oni nie widz─ů przysz┼éo┼Ťci Krymu jako autonomii narodowo-terytorialnej Tatar├│w Krymskich. Ich celem jest ukrainizacja Krymu.

My┼Ťli Pan, ┼╝e na dzie┼ä dzisiejszy nie istnieje zagro┼╝enie separatyzmem rosyjskim, ch─Öci─ů ustanowieniana Krymie w┼éadzy rosyjskiej?

Jak to nie istnieje? Przecie┼╝ dzi┼Ť Krym to autonomia rosyjska.

M├│wi─Ö to w sensie plan├│w zjednoczenia Krymu z Rosj─ů.

W takim przypadku nie, nie istnieje. Takie cele osi─ůga si─Ö tylko poprzez wojn─Ö. A wojowa─ç nie chce ani Rosja ani Ukraina.

Dzi─Ökuj─Ö za rozmow─Ö.

Rozmawiał Lech Wojciechowski

JeÂli chcesz przeczytaŠ ca│y artyku│ zaloguj siŕ
JeÂli nie posiadasz konta, zarejestruj siŕ

wersja do wydruku



AktualnoÂci:
Japońskie fascynacje...
Koreańska awangarda ...
Akustyczna Marika...
Wszystkie wojny fotor...
Naga prawda o pilotac...

Kapela ze Wsi Warszawa

Kimar Studio

wypady.pl

Puls Swiata (C)2003