Puls Žwiata
Wtorek, 19 pa╝dziernika 2021www.puls-swiata.pl
Puls Žwiata


RAPORT: Samostanowienie narod├│w

UE: TRAKTAT KONSTYTUCYJNY

MOST NA WSCHÓD: UKRAINA

NOWA SZTUKA CHIŃSKA

AZERBEJD┼╗AN: Wybory

Amerykanie w Iraku

AFRYKA

RAMZAN AMPUKAJEW

Strefa Kultury:
Literatura

Teatr

Kino

Muzyka

Wystawa

Kanon

BIBLIOTEKA:
LINKI

KSIĄŻKI

DOKUMENTY

GALERIA FOTO

 
ZALOGUJ



AZERBEJD┼╗AN: Wybory

Ojciec wybrał, naród głosował
Autor: Piotr Mutrynowski

Dwa państwa Południowego Kaukazu dokonały zmiany swoich władz. W obu krajach zaczęło się od sfałszowania wyborów. W Gruzji ludzie wyszli na ulicę i obalili dotychczasowe władze. W Azerbejdżanie ludzie też wyszli na ulicę i władza brutalnie odebrała im nadzieję.

Ojciec wybrał, naród głosował 1
Fot. Leszek Janasik
Ojciec wybrał, naród głosował 2
Fot. Leszek Janasik
Ojciec wybrał, naród głosował 3
Fot. Leszek Janasik
Ojciec wybrał, naród głosował 4
Fot. Leszek Janasik
Ojciec wybrał, naród głosował 5
Fot. Leszek Janasik
Ropa i Karabach

Azerbejd┼╝an, by┼éa radziecka republika, najcz─Ö┼Ťciej kojarzony jest powszechnie z rop─ů naftow─ů. Jak du┼╝e znaczenie maj─ů dla tego kraju ropono┼Ťne z┼éo┼╝a, najlepiej obrazuje historia stolicy pa┼ästwa – Baku. Do po┼éowy XIX w. miasto nie odgrywa┼éo wi─Ökszej roli w regionie. Wtedy w┼éa┼Ťnie rozpocz─ů┼é si─Ö boom naftowy, por├│wnywalny ze s┼éynn─ů „gor─ůcz-k─ů z┼éota” w USA. W 1872 roku prywatyzacja przemys┼éu naftowego nagle uczyni┼éa z Baku prawdziwe Eldorado. Praktycznie ka┼╝dy m├│g┼é si─Ö tu w kr├│tkim czasie sta─ç milionerem. Przybywali tu ludzie z ca┼éego ┼Ťwiata – Rosjanie, ┼╗ydzi, Ormianie, Persowie, Niemcy, Francuzi, Amerykanie... Miasto rozwija┼éo si─Ö b┼éyskawicznie. Liczby m├│wi─ů same za siebie. W 1874 roku Baku liczy┼éo 16 tys. mieszka┼äc├│w, w 1905 roku ┼╝y┼éo tu ju┼╝ prawie 210 tys. Wydobycie azerskiej ropy naftowej wzros┼éo w tym samym okresie z nieco ponad 60 ton/dzie┼ä do 32 tys. ton dziennie. Na pocz─ůtku XX wieku po┼éowa ┼Ťwiatowego wydobycia ropy naftowej pochodzi┼éa z okolic Baku.

Wsp├│┼écze┼Ťnie w Baku mieszka prawie 2 mln ludzi. Od ko┼äca XIX wieku jedno nie uleg┼éo zmianie – nadal „czarne z┼éoto” jest g┼é├│wn─ů przyczyn─ů zainteresowania wielkiego ┼Ťwiata tym odleg┼éym regionem, cho─ç dzi┼Ť
na szelfie Morza Kaspijskiego znajduje si─Ö zaledwie 2 proc. udokumen-towanych ┼Ťwiatowych zasob├│w ropy naftowej.

Powstanie niezale┼╝nego pa┼ästwa azerskiego wi─ů┼╝e si─Ö z rozpadem ZSRR w 1991 roku, kiedy to Azerbejd┼╝an, podobnie jak wiele innych by┼éych republik zwi─ůzkowych, og┼éosi┼é niepodleg┼éo┼Ť─ç. Lata poprzedzaj─ů-ce to wydarzenie, jak r├│wnie┼╝ pocz─ůtki funkcjonowania m┼éodego
pa┼ästwa, stoj─ů pod znakiem nigdy nie wypowiedzianej wojny z Arme-ni─ů. Jej przyczyn─ů by┼é G├│rski Karabach. Te uprzednio azerskie ziemie, w czasach carskiej Rosji by┼éy zasiedlane przez chrze┼Ťcija┼äskich Ormian, kt├│rzy wsp├│┼écze┼Ťnie stanowi─ů tam zdecydowan─ů wi─Ökszo┼Ť─ç. W lutym 1988 roku Ormianie zacz─Öli przejmowa─ç kontrol─Ö nad tym terytorium, co sta┼éo si─Ö pocz─ůtkiem 5-letniego konfliktu zbrojnego.

Wojna zako┼äczy┼éa si─Ö sukcesem si┼é ormia┼äskich, kt├│re do dzi┼Ť zajmuj─ů nie tylko Karabach, ale i etnicznie azerskie tereny przygranicz-ne. W konflikt zaanga┼╝owane by┼éy ├│wczesne w┼éadze radzieckie, wspieraj─ůce raz jedn─ů, raz drug─ů, stron─Ö.

W pami─Öci Azer├│w do dzi┼Ť pozostaj─ů wydarzenia z 20 stycznia 1990 roku, kiedy to dosz┼éo do bezpo┼Ťredniej interwencji wojsk radzieckich. Jej oficjalnym powodem by┼éy rozruchy antyormia┼äskie w Sumgaicie. Armia radziecka interweniowa┼éa ponad tydzie┼ä po tych wydarzeniach, gdy sytuacja by┼éa ju┼╝ ustabilizowana. Ponadto ┼╝o┼énierze pojawili si─Ö nie w Sumgaicie, gdzie zaj┼Ťcia mia┼éy miejsce, lecz w ca┼ékowicie spokojnym Baku. Wkraczaj─ůcym do miasta si┼éom interwencyjnym pr├│bowa┼éy zagrodzi─ç drog─Ö tysi─ůce mieszka┼äc├│w miasta. Czo┼égi, wys┼éane przez ├│wczesnego idola zachodnich demokracji Michai┼éa Gorbaczowa, zmasakrowa┼éy nieuzbrojonych cywili. Wed┼éug ostro┼╝nych szacunk├│w zgin─Ö┼éo ponad 130 os├│b, jednak w rzeczywisto┼Ťci ofiar mog┼éo by─ç
znacznie wi─Öcej.

Niespokojne czasy nie sprzyja┼éy stabilizacji politycznej. Pierwszy, pokomunistyczny prezydent Azerbejd┼╝anu zosta┼é szybko zmuszony do ust─ůpienia. Zast─ůpi┼é go wybrany w powszechnych wyborach Abulfaz Elczibej. Jego rz─ůdy trwa┼éy rok. Przygotowywa┼é kontrakt na wydobycie azerskiej ropy z zachodnimi koncernami. Rosja poczu┼éa, ┼╝e jej interesy s─ů zagro┼╝one i zorganizowa┼éa zbrojny przewr├│t, kt├│rym kierowa┼é pu┼ékownik Suret Husejnow. Widz─ůc, co si─Ö dzieje, Elczibej wezwa┼é na pomoc Hajdara Alijewa, kt├│ry korzystaj─ůc z okazji przej─ů┼é w┼éadz─Ö.

20 wrze┼Ťnia 1994 roku dosz┼éo do podpisania tzw. „kontraktu stulecia” na wydobycie azerskiej ropy. Cho─ç jednym z udzia┼éowc├│w konsorcjum by┼é rosyjski ┼üukoil, Moskwa nie kry┼éa niezadowolenia. Wkr├│tce Husejnow podj─ů┼é nieudan─ů, tym razem, pr├│b─Ö zamachu zako┼äczon─ů jego ucieczk─ů do Rosji. Po tym wydarzeniu Alijew postawi┼é na pe┼én─ů niezale┼╝no┼Ť─ç od Kremla.

Hajdar Alijew by┼é pierwszym w historii cz┼éonkiem radzieckiego politbiura pochodzenia tureckiego (Azerowie nale┼╝─ů do tureckiej grupy etnicz-nej). W czasach sowieckich by┼é I Sekretarzem azerskiej partii komunis-tycznej. Gdy wr├│ci┼é do w┼éadzy w 1993 roku, musia┼é si─Ö ni─ů podzieli─ç z Husejnowem, kt├│ry zosta┼é premierem. W przeprowadzonych wkr├│tce wyborach uzyska┼é oficjalnie 98,8 proc. g┼éos├│w. Ponownie prezydentem zosta┼é po zbojkotowanych przez opozycj─Ö wyborach w 1998 roku. Tu┼╝ przed ostatnimi wyborami jego stan zdrowia radykalnie pogorszy┼é si─Ö. Hajdar Alijew wyjecha┼é na leczenie do Stan├│w Zjednoczonych, sk─ůd po pewnym czasie zosta┼é przewieziony do Turcji. Od paru miesi─Öcy nikt go publicznie nie widzia┼é, spekulowano nawet ┼╝e ju┼╝ od dawna nie ┼╝yje.

W nowej sytuacji do wybor├│w zosta┼é zg┼éoszony syn Hajdara – Ilham, pe┼éni─ůcy dotychczas funkcj─Ö premiera. Ilham znany by┼é wcze┼Ťniej raczej z rozrywkowego trybu ┼╝ycia ni┼╝ zainteresowania polityk─ů. Po Baku kr─ů┼╝─ů plotki, jakoby ojciec Alijew nakaza┼é zamkni─Öcie miejsco-wych kasyn, po tym jak syn roztrwoni┼é tam grube miliony dolar├│w. Pomimo to, dzi─Öki poparciu obozu zwi─ůzanego z ojcem, Ilham z miejsca sta┼é si─Ö niekwestionowanym faworytem wy┼Ťcigu o fotel prezydencki. Cz─Ö┼Ť─ç z jego potencjalnych kontrkandydat├│w zosta┼éa zmuszona do rezygnacji z ubiegania si─Ö o wyb├│r. Z pozosta┼éych, najwi─Öksze szanse dawano Issie Gambarowi, przyw├│dcy narodowej, protureckiej partii Musawat.

Wybory odby┼éy si─Ö w ┼Ťrod─Ö, 15 pa┼║dziernika 2003 roku. Ich przebieg mia┼é by─ç sprawdzianem azerskiej demokracji. Cieszy┼éy si─Ö du┼╝ym zainteresowaniem ┼Ťwiatowych pot─Ög, w szczeg├│lno┼Ťci Rosji i Stan├│w
Zjednoczonych. Sam George Bush oznajmia┼é, i┼╝ uzna nowego prezydenta, je┼Ťli tylko zostanie on wybrany demokratycznie. Nadz├│r nad prawid┼éowym przebiegiem procesu wyborczego powierzono Organizacji Bezpiecze┼ästwa i Wsp├│┼épracy w Europie.

JeÂli chcesz przeczytaŠ ca│y artyku│ zaloguj siŕ
JeÂli nie posiadasz konta, zarejestruj siŕ

wersja do wydruku



AktualnoÂci:
Japońskie fascynacje...
Koreańska awangarda ...
Akustyczna Marika...
Wszystkie wojny fotor...
Naga prawda o pilotac...

Kapela ze Wsi Warszawa

Kimar Studio

wypady.pl

Puls Swiata (C)2003