Puls Žwiata
Wtorek, 19 pa╝dziernika 2021www.puls-swiata.pl
Puls Žwiata


RAPORT: Samostanowienie narod├│w

UE: TRAKTAT KONSTYTUCYJNY

MOST NA WSCHÓD: UKRAINA

NOWA SZTUKA CHIŃSKA

AZERBEJD┼╗AN: Wybory

Amerykanie w Iraku

AFRYKA

RAMZAN AMPUKAJEW

Strefa Kultury:
Literatura

Teatr

Kino

Muzyka

Wystawa

Kanon

BIBLIOTEKA:
LINKI

KSIĄŻKI

DOKUMENTY

GALERIA FOTO

 
ZALOGUJ



AFRYKA

Afryka nad Sekwan─ů
Autor: Andrzej Szeptycki

Stuletnie zwi─ůzki

Francja ju┼╝ od czasu wypraw krzy┼╝owych mia┼éa zwi─ůzki ze Wschodem. W XVII wieku, za czas├│w Richelieu, powsta┼éy pierwsze misje handlowe w Afryce. Na pocz─ůtku nast─Öpnego stulecia Francuzi zagwarantowali sobie dominacj─Ö handlow─ů na wybrze┼╝ach Senegalu. W 1827 roku dej Algieru obrazi┼é konsula Francji Pierre├şa Devala, co da┼éo kr├│lowi Karolowi X doskona┼éy pretekst do interwencji u po┼éudniowego s─ůsiada, kt├│rego
korsarska flota od lat sia┼éa postrach w zachodniej cz─Ö┼Ťci Morza ┼Ür├│dziemnego. Do 1847 roku Francuzi zaj─Öli ca┼é─ů p├│┼énocn─ů Algieri─Ö. Od ko┼äca lat pi─Ö─çdziesi─ůtych podj─Öto ponownie kolonizacj─Ö Senegalu, a tak┼╝e rozpocz─Öto podb├│j francuskiego Sudanu, znanego dzi┼Ť jako Mali. Po spektakularnej pora┼╝ce w wojnie z Prusami (1870-1871), kt├│ra doprowadzi┼éa do upadku Napoleona III, Pary┼╝ zintensyfikowa┼é sw─ů polityk─Ö afryka┼äsk─ů, kt├│ra mia┼éa mu u┼éatwi─ç odzyskanie dawnej pozycji na arenie mi─Ödzynarodowej. M┼éoda III Republika aktywnie zaanga┼╝owa┼éa si─Ö w „wy┼Ťcig kolonialny”, kt├│ry pod koniec XIX w. doprowadzi┼é do niemal ca┼ékowitego podzia┼é u Czarnego L─ůdu (w 1900 roku niepodleg┼éo┼Ťci─ů cieszy┼éy si─Ö tylko dwa pa┼ästwa afryka┼äskie – Etiopia i Liberia).

Afryka nad Sekwan─ů 1
Kamerun. Fot. Ryszard Vorbrich
Afryka nad Sekwan─ů 2
Kamerun. Fot. Ryszard Vorbrich
Afryka nad Sekwan─ů 3
Kamerun. Fot. Ryszard Vorbrich
Afryka nad Sekwan─ů 4
Kamerun. Fot. Ryszard Vorbrich
Na pocz─ůtku I wojny ┼Ťwiatowej Pary┼╝ kontrolowa┼é terytoria obecnego Maroka, Algierii, Tunezji, Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu, Senegalu, Burkina Faso (├│wcze┼Ťnie G├│rna Wolta), Wybrze┼╝a Ko┼Ťci S┼éoniowej, Beninu (├│wcze┼Ťnie Dahomej), Republiki ┼Ürodkowoafryka┼äskiej, Gabonu, Kongo, Gwinei i D┼╝ibuti, a tak┼╝e Madagaskar i Komory. Po 1918 roku, w ramach tzw. systemu mandatowego Ligi Narod├│w, przypad┼éa mu ponadto wi─Ökszo┼Ť─ç Togo i Kamerunu. Imperium kolonialne odegra┼éo wa┼╝n─ů rol─Ö po kl─Ösce w 1940 roku, gdy┼╝ to na nim mog┼éa oprze─ç si─Ö Wolna Francja, na czele kt├│rej stan─ů┼é genera┼é Charles de Gaulle. Od 1942 roku Algier pe┼éni┼é nawet funkcj─Ö nieformalnej „stolicy” Francuz├│w przeciwnych Pa┼ästwu Vichy marsza┼éka Philippe'a Petaina.

Z czasem jednak zamorskie posiad┼éo┼Ťci zacz─Ö┼éy przynosi─ç coraz wi─Öcej problem├│w. Ju┼╝ w 1946 roku wybuch┼éo powstanie w wyzwolonych spod japo┼äskiej okupacji Indochinach, kt├│re zako┼äczy┼éo si─Ö spektakularn─ů pora┼╝k─ů Francji pod Dien Bien Phu (1954 roku). W tym samym roku rozpocz─Ö┼éa si─Ö wojna algierska.

Algieria zawsze odgrywa┼éa szczeg├│ln─ů rol─Ö w ┼éonie francuskiego imperium. By┼éa bowiem jedn─ů z jego najstarszych posiad┼éo┼Ťci, le┼╝a┼éa w bezpo┼Ťrednim s─ůsiedztwie Francji, a ponadto zawsze by┼éa popularnym celem europejskich osadnik├│w, kt├│rzy stanowili w po┼éowie lat pi─Ö─çdziesi─ůtych oko┼éo 10 proc. jej mieszka┼äc├│w. Wszystko to sprawia┼éo, ┼╝e Pary┼╝ uwa┼╝a┼é Algieri─Ö za cz─Ö┼Ť─ç metropolii i konsekwentnie odmawia┼é przyznania jej niepodleg┼éo┼Ťci, tak jak to mia┼éo miejsce w przypadku Maroka czy Tunezji (w 1956 roku). Wraz z up┼éywem lat utrzymanie kontroli nad Algieri─ů stawa┼éo si─Ö jednak coraz trudniejsze i coraz bardziej kosztowne. W 1957 roku konflikt zacz─ů┼é si─Ö nawet przenosi─ç do metropolii.

W po┼éowie 1958 roku efemeryczna IV Republika przesz┼éa do historii, za┼Ť do w┼éadzy powr├│ci┼é tw├│rca Wolnej Francji – genera┼é de Gaulle. Nowy francuski przyw├│dca w ci─ůgu 4 lat rozwi─ůza┼é konflikt w Afryce P├│┼énocnej
– w 1962 roku, zgodnie z porozumieniami z Evian, Algieria uzyska┼éa niepodleg┼éo┼Ť─ç. W mi─Ödzyczasie, Pary┼╝ uzna┼é aspiracje wi─Ökszo┼Ťci pozosta┼éych kolonii na Czarnym L─ůdzie – tylko w 1960 roku powsta┼éo w Afryce 15 nowych pa┼ästw nale┼╝─ůcych uprzednio do francuskiego imperium. W 1975 roku niepodleg┼éo┼Ť─ç uzyska┼éy Komory, za┼Ť dwa lata p├│┼║niej – D┼╝ibuti.

Po 1960 roku Pary┼╝ utrzymywa┼é ┼Ťcis┼ée kontakty z wi─Ökszo┼Ťci─ů swych by┼éych posiad┼éo┼Ťci – wyj─ůtkiem by┼éa tu Gwinea, kt├│rej przyw├│dca Sekou Toure ju┼╝ w 1958 roku za┼╝─ůda┼é niepodleg┼éo┼Ťci, aby nast─Öpnie – z do┼Ť─ç op┼éakanymi skutkami – budowa─ç w ojczystym kraju socjalizm.

Wi─Özy by┼éych kolonii z dawn─ů metropoli─ů by┼éy wielorakie. Liczni przyw├│dcy nowopowsta┼éych pa┼ästw sp─Ödzili sw─ů m┼éodo┼Ť─ç w Pary┼╝u. Tw├│rca niepodleg┼éego Senegalu, prezydent-poeta, Leopold Sedar Senghor, by┼é we Francji nauczycielem (w czasie wojny trafi┼é nawet do niewoli niemieckiej); powr├│ci┼é do niej zreszt─ů w 1980 roku, po tym jak – jako jeden z nielicznych afryka┼äskich przyw├│dc├│w – dobrowolnie zrzek┼é si─Ö w┼éadzy. Felix Houphouet-Boigny – pierwszy prezydent Wybrze┼╝a Ko┼Ťci S┼éoniowej – by┼é w okresie IV Republiki francuskim deputowanym (najpierw nale┼╝a┼é do klubu komunist├│w, potem za┼Ť do jednego z ugrupowa┼ä socjalistycznych), a nawet ministrem. Habib Bourguiba – ojciec niepodleg┼éej Tunezji, a nast─Öpnie jej do┼╝ywotni prezydent – uchodzi┼é za wielkiego reformatora, kt├│ry w znacz─ůcym stopniu przyczyni┼é si─Ö do europeizacji swego kraju; na jego pogrzebie w 2000 roku pojawi┼éo si─Ö zreszt─ů spore grono francuskich polityk├│w, kt├│rzy – tak jak by┼éy przewodnicz─ůcy Zgromadzenia Narodowego Philippe SÈguin – urodzili si─Ö w latach francuskiej dominacji w Tunisie.

Wymiernym przejawem zwi─ůzk├│w ┼é─ůcz─ůcych Francj─Ö z dawnymi posiad┼éo┼Ťciami sta┼éo si─Ö blisko 30 um├│w o pomocy obronnej lub o wsp├│┼épracy wojskowej, kt├│re Pary┼╝ zawar┼é po 1960 roku z pa┼ästwami Czarnego L─ůdu. Francuskie si┼éy wielokrotnie interweniowa┼éy w Afryce (m.in. w Gabonie, Kamerunie, Czadzie, Zairze, Maroku, Rwandzie i na Wybrze┼╝u Ko┼Ťci S┼éoniowej), by podtrzyma─ç upadaj─ůce re┼╝imy, ochroni─ç swych obywateli, czy po prostu zaprowadzi─ç porz─ůdek i wesprze─ç dzia┼éania ONZ.

By┼ée kolonie afryka┼äskie to najliczniejsi cz┼éonkowie Frankofonii – struktury powo┼éanej przez Pary┼╝, by promowa─ç j─Özyk i kultur─Ö francusk─ů oraz przeciwstawi─ç si─Ö wszechogarniaj─ůcej „amerykanizacji”. Nie bez znaczenia s─ů wreszcie ┼Ťcis┼ée kontakty gospodarcze. Kilkana┼Ťcie kraj├│w Afryki ┼Ürodkowej i Zachodniej nale┼╝y do tzw. strefy franka. Waluty pa┼ästw wchodz─ůcych w sk┼éad tej unii monetarnej s─ů bez ogranicze┼ä wzajemnie wymienialne po sztywnym kursie urz─Ödowym, ich warto┼Ť─ç za┼Ť jest gwarantowana przez francuski skarb pa┼ästwa. Rezerwy walutowe kraj├│w strefy franka sk┼éada┼éy si─Ö w du┼╝ej cz─Ö┼Ťci z frank├│w francuskich, a od 1999 roku – z euro. W ten spos├│b dawne posiad┼éo┼Ťci francuskie sta┼éy si─Ö de facto cz┼éonkami europejskiej unii monetarnej, czyli m├│wi─ůc popularnie „strefy euro”.

Francja jest ponadto g┼é├│wnym adwokatem kraj├│w afryka┼äskich w UE – to w┼éa┼Ťnie z jej inicjatywy ju┼╝ w 1963 roku pa┼ästwa te mog┼éy zawrze─ç umowy stowarzyszeniowe z Europejsk─ů Wsp├│lnot─ů Gospodarcz─ů, znane jako porozumienia z Jaunde, kt├│re z czasem zosta┼éy zast─ůpione przez kolejne konwencje z Lome.

Pary┼╝ udziela swym dawnym koloniom znacz─ůcej pomocy rozwojowej, kt├│ra w po┼éowie lat dziewi─Ö─çdziesi─ůtych osi─ůgn─Ö┼éa 3,5 mld dolar├│w
rocznie. W zamian mo┼╝e liczy─ç na wsparcie afryka┼äskich partner├│w na arenie mi─Ödzynarodowej, a tak┼╝e – co nie mniej wa┼╝ne – na poszanowanie swoich interes├│w gospodarczych, dost─Öp do wszelkich niezb─Ödnych surowc├│w, czy wreszcie na zachowanie rynk├│w zbytu dla francuskiego przemys┼éu zbrojeniowego.

JeÂli chcesz przeczytaŠ ca│y artyku│ zaloguj siŕ
JeÂli nie posiadasz konta, zarejestruj siŕ

wersja do wydruku



AktualnoÂci:
Japońskie fascynacje...
Koreańska awangarda ...
Akustyczna Marika...
Wszystkie wojny fotor...
Naga prawda o pilotac...

Kapela ze Wsi Warszawa

Kimar Studio

wypady.pl

Puls Swiata (C)2003